قلم يك مورّخ به شمار مىآيد ، و قلم نويسندهء كتاب « تذكرة الاولياء » را بايستى قلم يك عاشق به شمار آورد .
در هر حال ، عدّهاى از مورّخين و عرفاى اسلامى عقيده دارند كه جعفر صادق اولين عارف دنياى اسلام يا جزو عرفاى جهان اسلامى بوده است ، دانشجويانى هم كه مسلمان نبودهاند اجازه داشتند كه در محضر درس وى حضور بهم رسانند و از علوم او استفاده كنند .
شاگردان صابئى امام صادق عليه السلام
زيرا در چند مأخذ گفته شده كه در محضر درس جعفر صادق دانشجويانى كه مذهب « صابِئى » داشتهاند نيز حضور بهم مىرسانيدند . « 1 »
صابِئين قومى بودند كه دين اكثر آنها حدّ وسط بين دين يهودى و مسيحى بود ، و موحّد به شمار مىآمدند . يك عدّه از صابئين هم مشرك بودند و بعد از اينكه اسلام وسعت گرفت آن دسته كه مشرك بودند خود را موحِّد جلوه دادند تا اينكه بتوانند با مسلمين زندگى كنند . زيرا مىدانيم كه مسلمانها فرقههاى موحِّد را كه به آنها « اهل كتاب » مىگفتند ، آزار نمىكردند .
مركز سكونت صابئين در « حَرَّان » واقع در مغرب بين النَّهرين جنوبى بود كه در تواريخ قديم اروپا به اسم « كارْهْ » « 2 » خوانده مىشد . آن دسته از صابئين كه خداى يگانه را مىپرستيدند رسم داشتند كه بعد از تولّد نوزاد ، او را در آب غسل مىدادند و نام بر او مىنهادند يعنى « تعميد » مىكردند .
. . . . . نويسندهء كتاب « تذكرة الاولياء » « 3 » مىگويد : كه تمام فرقهها از محضر درس
هامش
( 1 ) در اين كلمه حرف ب مقدّم بر همزه مىباشد و در قرآن مجيد صابئين ذكر شده است . ( مترجم )
( 2 ) بر وزن كارد برنده با سكون دو حرف آخر . ( مترجم )
( 3 ) نويسندهء اين كتاب به طورى كه در متن هم نوشته شده : محمد عطّار نيشابورى ملقّب به شيخ فريد الدين عطار است كه گويا در سال 540 هجرى قمرى متولّد شده و در سال 618 هجرى هنگامى كه مغولىها به نيشابور حمله كردند به قتل رسيد ، و تمام آثار عطار نيشابورى مثل