واقعى آن بر ما ظاهر خواهد شد .
جابر علم كيمياگرى را مبتنى بر روح و نفس اجسام مىداند
از مطالعهء شرح حالى كه بعدها از مجموعهء آثار مذكوره به وسيله « جلدكى » كيمياگر استنباط شده است چنين بر مىآيد كه : جابر بن حَيَّان كيمياگر شاگرد امام ششم عليه السلام و پيرو امام هشتم : امام رضا عليه السلام بوده ، و در طوس ( در خراسان ) به سال 200 هجرى و 804 ميلادى درگذشته است .
هيچ دليل قطعى وجود ندارد كه اين نظريّه را نپذيريم ، حتّى اگر تصوّر شود كه بعضى از رسالات اين مجموعه آثار مستلزم آن بوده است كه عدّهاى آن را تصنيف كرده باشند باز هم امرى وجود ندارد كه با قبول آن متباين باشد . زيرا مَآلًا ديده مىشود كه درك جابر و چهرهء او ، واجد معنائى است كه بنا به ترتيب وقايع تاريخ ، از حدود يك موقعيّت ثابت و غير متحرّك تجاوز مىكند .
2 - تحقيقات پُل كِراوْس در صدد اثبات اين معنى است كه : نظريّهء « ميزان » جابرى : « در قرون وسطى دقيقترين آزمايش را براى تأسيس يك روش « كَمِّى » در علوم طبيعى عرضه داشته است . »
اگر فقدان اندوهبار پُل كِراوْس مانع إتمام تحقيقات او نمىشد حقّانيّت اين عرضه داشت آشكار مىگشت . نيز روابط شيمى جابر با فلسفهء مذهبى اسمعيليّه تحقّق مىيافت . زيرا علم « كَمِّى » جابر فقطّ فصلى از تاريخ مقدّماتى علوم به آن معنى كه امروز از كلمهء « علوم » اراده مىشود نبود ، بلكه يك جهانبينى به شمار مىرفت .
علم « ميزان » بر كليّهء معلومات و معرفت انسانى شمول داشت و فقط شامل سه قسمت « كرهء زمين » [ يعنى موادّ مربوط به حيوان و گياه و معدن ] نبود ، بلكه حركات ستارگان و أقاليم جهان روحانى را نيز در بر مىگرفت به طورى كه در « پنجاه مقاله » ذكر شده است .
براى سنجش « عقل » و روح جهان و طبيعت و اشكال و صور و كرات و ستارگان ، و چهار كيفيّت طبيعى و حيوان و نبات و معدن ، بارى براى سنجيدن ميزان