قَالَ الصَّادِقُ عليه السلام : قُلْتُ لَهُ : أ رَأيْتَ لَوْ لَمْ يَرْفُقِ « 1 » الْخَالِقُ ذَلِكَ الْمَاءَ الضَّعِيفَ الَّذِى هُوَ مِثْلُ الْخَرْدَلَةِ فِى القِلِّةِ وَ الذِّلَّةِ ، وَ لَمْ يُقَوِّهِ بِقُوَّتِهِ ، وَ يُصَوِّرْهُ بِحِكْمَتِهِ وَ يُقَدِّرْهُ بِقُدْرَتِهِ ، هَلْ كَانَ ذَلِكَ الْمَاءُ يَزِيدُ عَلَى أنْ يَكُونَ فِى قَمِعِهِ غَيْرَ مَجْمُوعٍ بِجِسْمٍ وَ لَا قَمِعٍ وَ تَفْصِيلٍ ؟ !
فَإنْ زَادَ زَادَ مَاءً مُتَرَاكِباً غَيْرَ مُصَوَّرٍ ، وَ لَا مُخطَّطٍ ، وَ لَا مُدَبَّرٍ بِزَيَادِةِ أجْزَاءٍ وَ لَا تَألِيفِ أطْبَاقٍ ؟ !
« آيا تو هليله را پيش از آنكه دانه ببندد ديدهاى كه آن در تَهْ دَانهء خود فقط آبى است بدون هسته كه نه گوشتى دارد ، و نه پوستى ، و نه رنگى ، و نه مزهاى ، و نه سِفْتىاى ؟ !
گفت : بلى !
امام جعفر صادق عليه السلام گفتند : من به وى گفتم : اگر خداوند خالق كمك و معاونت نمىنمود به آن آب ضعيفى كه در حقارت و دنائت و ذِلّت به مانند يك دانهء خردل است ، و آن را به قوَّتِ خويشتن تقويت نمىكرد و به حكمت خود صورت بندى نمىنمود و به قدرتش اندازه نمىزد ، آيا معقول بود كه آن آب در تَهْ دانهء خود ، بدون آنكه با جسمى دگر ضميمه گردد و يا بدون قلع و تفريقش تا در آن چيزى داخل شود و يا با چيزى ضميمه شود ، از خودش زيادتر شود ؟ !
و بر فرض آنكه زياد شود ، فقط آبى زياد مىگشت بدون شكل و صورت بندى ، و بدون تخطيط به خطوط ، و بدون آنكه دست تدبير و اراده در آن چيزى بيفزايد و تأليف طبقات و آثار مختلفه از خصوصيّات در او بنمايد ! »
طبيب هندى گفت : تو با تصوير شجرهء هليله و تأليف سازمان آن ، و بار برداشتن ثمره و ميوهء آن و زيادتى اجزاء آن ، و انتشار و تفريق تركيب آن ، به من ارائه دادى ادلّهاى را كه از همهء دليلها روشنتر و از همهء بيّنات واضحتر بود بر آنكه اينها صانع
هامش
( 1 ) در نسخهء مطبوعهء مظفّر « لو لم يرقق » آمده است با قاف . و ليكن در دو نوع طبع « بحار الانوار » با فاء آمده است و اين درست است ، زيرا رفق به معنى معاونت و مساعدت مىباشد و اين أشبه است .