فكرى و يا عملى پيدا كردند .
و اين مسأله بسيار شايان دقّت است كه چگونه آن امام هُمام تنها حامى لواى شريعت و علم و طريقت و درايت بوده است . و نه تنها بار شيعه بلكه بار جميع مسلمانان و گرانى تحمّل أعباء نبوّت مصطفوى و ولايت مرتضوى بر دوش پر بركتش حمل گرديده ، بلكه همهء عالم و جميع مكاتب علم و دانش از وجود مباركش مستفيض گشتهاند .
علوم فقهاى اربعهء عامّه به امام صادق عليه السّلام منتهى مىشود
علّامهء حِلى - رضوان الله عليه - در باب ارجاع جميع علوم به حضرت أمير المؤمنين - عليه أفضل صلوات المصلّين الى يوم الدِّين - مىفرمايد :
و امّا راجع به فقه ، جميع فقهاء رجوعشان به او مىباشد . امَّا طائفهء اماميّه پس اين امر دربارهء ايشان ظاهر است . زيرا علمشان را از وى و از اولاد وى عليهمالسّلام أخذ كردهاند .
و امَّا غير اماميّه پس آنان نيز چنين مىباشند . زيرا اصحاب ابو حنيفه مانند ابو يوسف ، و محمد بن حسن شيبانى ، و زُفَر به جهت آن است كه علمشان را از ابوحنيفه اخذ كردهاند ( و ابوحنيفه شاگرد حضرت بوده است ) .
و شافعى بر محمد بن حسن شيبانى ، و بر مالك بن أنس قرائت كرده است و فقهش به آن دو نفر رجوع مىكند .
و اما احمد بن حنبل پس بر شافعى قرائت نموده است و فقهش به وى ارجاع دارد ، و فقه شافعى راجع مىگردد به ابوحنيفه ، و ابوحنيفه بر حضرت صادق عليه السّلام قرائت نموده است و امام صادق عليه السّلام بر امام باقر عليه السّلام ، و امام باقر عليه السّلام بر امام زين العابدين عليه السّلام و زين العابدين عليه السّلام بر پدرش عليه السّلام ، و پدرش عليه السّلام بر على عليه السّلام قرائت نموده است .
و اما مالِك ، او بر ربيعة الرَّأى قرائت كرده ، و ربيعه بر عِكْرِمه ، و عكرمه بر عبد الله بن عباس ، و عبدالله بن عباس شاگرد على - عليه و آله الصّلاة و السّلام - بوده است .