أشاعره مىگويند : عقل به هيچ وجه حكم به حُسْن چيزى يا به قبح چيزى نمىنمايد . بلكه آنچه در عالمِ وجود به وقوع مىپيوندد مثل انواع شرور : مانند ظلم و عُدوان و قتل و شرك و إلحاد و سَبّ كردن خداى متعال و سَبّ كردن ملائكه و أولياى خدا همگى حسن و نيكو است . « 1 »
* * * إماميّه و پيروانشان از معتزله مىگويند : جميع افعال خداى تعالى از روى حِكمت و صواب است و در آنها شائبهاى از ظلم و جور و كذب و عَبَث و فاحشه وجود ندارد . فواحش و قبائح و كذب و جهل از افعال بندگان مىباشد ، و خداى تعالى از آنها برى و منزّه است .
أشاعره مىگويند : جميع افعال خداوند متعال حكمت و صواب نيست ، زيرا فواحش و قبائح همگى از خداوند صادر مىگردد ، چون در عالم مؤثّرى غير از او وجود ندارد . « 2 »
* * * إماميّه مىگويند : ما راضى به قضاى خداوند هستيم شيرينش و تلخش ، چون خدا حكم نمىنمايد مگر به حق .
أشاعره مىگويند : ما راضى به جميع اقسام قضاى خداوند نيستيم ، چون خداوند است كه كفر و فواحش و معاصى و ظلم و جميع انواع فساد را مقدّر كرده است . « 3 »
* * *
هامش
( 1 ) « شرح تجريد » قوشجى ص 373 و « الفِصَل » ابن حزم ج 3 ص 66 و « ملل و نحل » ج 1 ص 101 .
( 2 ) « ملل و نحل » ج 1 ص 96 و « عقائد النّسفى » و شرح آن از تفتازانى ص 109 و « فصل » ابن حزم ج 3 ص 69 .
( 3 ) « شرح العقائد » و حاشيهء آن از كستلى ص 113 و « ملل و نحل » ج 1 ص 94 و « تفسير كبير » ج 26 ص 201 .