عَلَى رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه و آله و سلّم - قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه و آله و سلّم : مَنْ عَمِلَ بِالْمَقَاييسِ فَقَدْ هَلَّكَ وَ أهْلَكَ . « 1 » وَ مَنْ أفْتَى النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ النَّاسِخَ مِنَ الْمَنْسُوخِ ، وَ الْمُحْكَمَ مِنَ الْمُتَشَابِهَ فَقَدَ هَلَّكَ وَ أهْلَك « 2 » .
« من هيچ گاه به خاطر نمىآورم حديثى را كه از جعفر بن محمد عليهما السلام شنيدهام مگر آنكه نزديك است دل من پاره گردد . گفت : حديث كرد براى من پدرم از جدَّم رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم - ابن شبرمه مىگويد : من به خدا سوگند مىخورم كه نه پدرش بر جدَّش دروغ بسته است و نه جدَّش بر رسول خدا - كه جدَّش گفت : رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم فرمود : كسى كه عمل به مقياسها كند ، خود را در عظيمترين مهالك در انداخته است ، و كسى كه بدون علم فتوى دهد ، و ناسخ را از منسوخ ، و محكم را از متشابه بازنشناسد خود را در عظيمترين مهالك در انداخته است . »
و همچنين كلينى در باب البِدَع و الرَّأى و المقاييس از جمله با سند خود از أبو شَيبة خراسانى روايت كرده است كه گفت : از حضرت امام ابو عبد الله عليه السّلام شنيدم كه مىگفت : إنَّ أصْحَابَ الْمقَائيسِ طَلَبُوا الْعِلْمَ بِالْمَقَاييسِ ، فَلَمْ تَزِدْهُمُ الْمَقَائيسُ مِنَ الْحَقِّ إلَّا بُعْداً ، وَ إنَّ دِينَ اللهِ لَا يُصَابُ بِالْمَقَاييسِ . « 3 »
« عمل كنندگان به قياس ، طلب علم مىنمايند از روى قياس . بنابراين قياس آنان را پيوسته از حقّ دور مىكند ، و تحقيقاً دين خدا با قياس به دست نمىرسد » .
روايات شيعه در حرمت عمل به قياس
و همچنين كلينى با سند خود از محمد بن حكيم روايت مىنمايد كه گفت : من به امام ابو الحسن موسى الكاظم عليه السّلام عرض كردم : فدايت گردم ! ما در دين فقيه شدهايم ، و به بركت شما خداوند ما را از مردم بى نياز گردانيد ، تا به جائى كه جماعتى از ما در مجلسى هستند ، و مردى از رفيقش مسأله را مىپرسد و از
هامش
( 1 ) در « أقرب الموارد » گويد : ( هَلَّكه و أهْلَكَه ) جعله يَهْلِكُ ، و يقال لمن ارتكب أمراً عظيماً : هَلَّكتَ و أهلكتَ .
( 2 ) « اصول كافى » طبع حيدرى ، ج 1 ص 43 .
( 3 ) « اصول كافى » ، ج 1 ص 56 .