كنى در ميان آنان به آنچه كه خدا فرو فرستاده است . و نيز مىگويد : ما به سوى تو كتاب را فرو فرستاديم به حق ، تا اينكه در ميان مردم حكم دهى به آنچه كه خداوند به تو نمايانده است . و نگفته است : به آنچه كه رأى تو بر آن قرار گرفته است ! »
و نهى از قياس از عبد الله بن مسعود ، و عبد الله بن عُمر ، و مسروق بن سيرين ، و ابى سَلِمَة بن عبد الرّحمن وارد شده است . بنابراين اگر عمل به قياس در زمان پيغمبرشان مشروع بود ، از نظر اين جماعت ، و از نظر عترت پيامبرشان و أتباعشان از علما پنهان نمىگشت . « 1 »
عمل به رأى و قياس از عظيمترين مهالك است
كلينى در باب النَّهى عن القولِ بِغَيْر علم از جمله با سند خود روايت مىكند از عبد الرّحمن بن حجّاج كه گفت : حضرت امام صادق عليه السّلام به من گفتند : إيَّاكَ وَ خَصْلَتَيْنِ ، فَفِيهِمَا هَلَكَ مَنْ هَلَكَ : إيَّاكَ أنْ تُفْتِىَ النَّاسَ بِرَأيِكَ أوْ تَدِينَ بِمَا لَا تَعْلَمُ ! « 2 »
« مبادا كه دست خود را به دو خصلت بيالائى ، چرا كه در آن دو خصلت هلاك شده است كسى كه هلاك شده است : مبادا با رأى و نظريّهء خودت به مردم فتوى دهى ، يا عمل دين خود را بر چيزى كه نمىدانى قرار دهى ! »
و از جمله با سند خود روايت مىكند از ابن شبرمه « 3 » كه گفت : مَا ذَكَرْتُ حَدِيثاً سَمِعْتُهُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عليهما السلام إلَّا كَادَ أنْ يَتَصَدَّعَ قَلْبِى . قَالَ : حَدَّثَنِى أبِى عَنْ جَدِّى عَنْ رَسُولِ الله صلّى الله عليه و آله و سلّم - قَالَ ابنُ شُبْرُمة : وَ اقْسِمُ بِاللهِ مَا كَذَبَ أبُوهُ عَلَى جَدِّهِ وَ لَا جَدُّهُ
هامش
( 1 ) « الطَّرائف فى معرفة مذاهب الطَّوائف » طبع مطبعهء خيام قم سنهء 1400 ه ص 524 تا ص 526 . و نظير اين بحث را با همين روايات و استدلال علامهء حلّى در « نهج الحق و كشف الصّدق » طبع دار الهجرة از ص 402 تا ص 405 ذكر كرده است .
( 2 ) « اصول كافى » ، طبع حيدرى ج 1 ص 42 .
( 3 ) در تعليقه گويد : با ضمّهء شين معجمه و سكون باء موحّده و ضمّهء راء ، و بعضى گفتهاند با فتحهء معجمه - و چه بسا آن را كسره دهند - و با سكون باء موحّده و ضمّهء راء ، عبد الله بن شبرمهء كوفى است كه قاضىِ ابو جعفر منصور دوانيقى بوده است براى اطراف كوفه . وى شاعر نيز بوده است .