و مزهء شيرين را در دهان گذارده است از روى رحمت و مِنَّتى كه خداوند تعالى بر بنى آدم آورده است تا آنكه لذّت طعام و شراب را بيابد .
و امَّا كلمهاى كه اوَّلش كفر و آخرش ايمان مىباشد كلمهء لَا إلَهَ إلَّا اللهُ است .
سپس حضرت فرمود : يَا نُعْمَانُ ! إيَّاكَ وَ الْقِيَاسَ ! فَإنَّ أبِى حَدَّثَنِى عَنْ آبَائِهِ : أنَّ رَسُولَ اللهِ قَالَ : مَنْ قَاسَ شَيْئاً مِنَ الدِّينِ بِرَأيِهِ قَرَنَهُ اللهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مَعَ إبْلِيسَ ، فَإنَّهُ أوَّلُ مَنْ قَاسَ ، حَيْثُ قَالَ : خَلَقْتَنِى مِنْ نَارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ « 1 » . فَدَعُوا الرَّأىَ وَ الْقِيَاسَ فَإنَّ دِينَ اللهِ لَمْ يُوضَعْ عَلَى الْقياسِ .
« اى نعمان ! مبادا دست به قياس آلوده كنى ! زيرا پدرم حديث كرد براى من از پدرانش كه رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم گفت : كسى كه در امر دين چيزى را به رأى خود قياس كند خداى تعالى او را با ابليس قرين قرار مىدهد . زيرا او اوَّلين قياس كننده بود آنجا كه گفت : تو مرا از آتش آفريدى و آدم را از گل . بنابراين دست از قياس برداريد ، چون دين خدا بر قياس بنا نهاده نشده است . « 2 »
دَميرى در كتاب « حَيَاةُ الحيوان » در مادّهء ظَبْى گويد : ابن خَلّكان در ترجمهء احوال امام جعفر الصادق عليه السّلام گويد : آن حضرت از ابوحنيفه پرسيدند : چه مىگوئى دربارهء شخص محرمى كه دندان رباعيّهء ظَبْى ( آهو ) را شكسته باشد ؟ !
گفت : اى پسر دختر رسول خدا ، من حكمش را نمىدانم كه چقدر كفّاره دارد !
حضرت فرمود : إنَّ الظَّبْىَ لَا يَكُونُ رَبَاعِياً وَ هُوَ ثَنِىٌّ أبَداً « 3 » . « آهو دندان رباعى ندارد
هامش
( 1 ) آيه 12 از سورهء 7 : اعراف .
( 2 ) « احتجاج » ابو منصور أحمد بن على بن أبى طالب طبرسى طبع نجف اشرف 1386 هجريّهء قمريّه ج 2 ص 110 تا ص 115 .
( 3 ) « وفيات الاعيان » ، طبع بيروت با تحقيق دكتر احسان عباس ، ج 1 ص 328 . و قاضى ابن خلّكان اين مطلب را در كشاجم در كتاب « المصايد و المطارد » حكايت كرده است و در خاتمهاش دارد كه : حضرت به ابو حنيفه گفتند : أنت تتداهى و لا تعلم أنَّ الظَّبى لا يكون له رباعية و هو ثَنِىٌّ أبداً ؟ ! بايد دانست مراد حضرت از دندان رباعى همان دندانهاى ثنايا است كه