جُوَيْنى امام الحرمين سراپايش در ردّ ابوحنيفة و فتاواى شنيعهء او ، تأليف و تدوين نگرديده است ؟ !
آن نماز كذائى ( چنينوچنانى ) را كه ما از قَفَّال مروزى در حضور سلطان محمود سُبُكْتكين بر مذهب ابوحنيفه نقل كرديم از « مُغيث الخلق » « 1 » جوينى بود كه صاحب « وفيات الاعيان » از او ، و صاحب « روضات » از صاحب « وفيات » ذكر كرده است . و همهء اين خصوصيّات در اين نزديكيها با اسناد و مصادرش ذكر شد .
بارى اينك كه بحث ما بدينجا كشيده است ، لازم است مقدارى از فتاواى ابوحنيفه و مالك و شافعى و احمد بن حنبل را ذكر كنيم تا براى مطالعه كنندگان روشن گردد كه : انتقاد ما از مذاهب اربعه صرفاً بر اساس تعصّب و حميّت نمىباشد ، بلكه اين است آراء و نظريّات ايشان كه در كتب مسطور و مضبوط ، و بدان عمل مىكنند ، و علماى آنان بدان پايبند هستند ، و در محاكم و اداراتشان قاضيان بدانها حكم مىنمايند .
كتب اصيلى كه فتواى فقهاى اربعه را شامل است
مطالب ذيل از نظريّات آن فقهاء اربعه را حقير در اينجا از كتب مستند و اصيلى اتّخاذ نمودهام كه دست اوَّل بوده و در صحّت آن كتب شكّ و ريبى موجود نمىباشد و آنها عبارتند از :
1 - كتاب « الامّ » تصنيف محمد بن ادريس شافعى در هشت مجلّد قطور .
2 - كتاب « الدّرّ المختار » در فقه حَنَفى ، تصنيف محمد علاء الدّين حَسْكَفى در شرح كتاب « تَنْوير الأبْصار » تصنيف محمد تَمَرْتاشى حنفى در يك مجلّد .
3 - كتاب « الاصْل » تصنيف ابوعبدالله محمد بن حسن شيبانى كه از أعلام تلامذهء ابوحنيفهء زوطى مىباشد . در شش مجلد .
4 - كتاب « المُدَوَّنَةُ الْكُبْرَى » تصنيف مالك بن أنَس در شش مجلّد .
هامش
( 1 ) در همه جا نام اين كتاب را « مُغيث الخلق فى ترجيح القول الحقّ » ذكر نمودهاند ، ولى صاحب « وفيات » فى اختيار الأحَقّ ضبط نموده است . ( قديمىترين طبع « وفيات » : طبع بُولاق ، ج 2 ، ص 518 ، و از طبع دار صادر و تصحيح دكتر احسان عباس ج 5 ص 180 ) .