مسائلش را از وى مىپرسيد ، و از او أخذ مىنمود ، و قبل از وصول به مدينه مسائلش را تهيّه و آماده مىكرد تا وصولش به مدينه ميسّر گردد .
و در علم كلام از آن حضرت آثار بسيارى روايت گرديده است . و مُفَضَّل بن عمر كتابى از او روايت نموده است كه به « توحيد مُفَضَّل » معروف است ، و آن استوارترين كتاب در رَدِّ دهريّه مىباشد . وفاتش در سنهء 148 ، و عمرش 68 سال بوده است . « 1 »
( جمع كثيرى از مشايخ شاگرد امام بودهاند )
و تلاميذ حضرت امام صادق عليه السّلام كه مشهور مىباشند غير از آنان كه ذكرشان گذشت از بزرگان اهل سنّت مشايخى هستند در جميع مذاهب . از ايشانند :
سفيان بن عُيَيْنَه ، و سعيد بن سالم قَدَّاح ، و ابراهيم بن محمد بن أبو يحيى ، و عبد العزيز دَراوردى . و شافعى از هر يك از اينها روايت نموده است .
و جُرير بن عبد الحميد ، و ابراهيم بن طَهْمَان ، و عاصم بن عمر . . . . بن عمر بن خَطَّاب ، و أبو عاصم نَبيل ( متوفّى در سنهء 212 ) شيخ احمد بن حنبل ، و أبو عاصم آخرين شاگردى است از تلامذهء آن حضرت كه فوت كرده است ، و كتابى را از وى روايت كرده است .
و كسائى عالم لغت ، و عبدالعزيز بن عبدالله ماجشون عديل و هم لنگهء مالك در فتوا دادن در موسم حج ، و عبد العزيز بن عمران . . . . بن عبد الرحمن بن عَوْف ، و ابن جُرَيْح امام مكَّه ، و فُضَيْل بن عياض ، و قاسم بن مَعْن ، و حَفْص بن غياث ، و اين سه تن از اصحاب ابو حنيفه هستند .
و منصور بن مُعْتَمر ، و مسلم بن خالد زَنْجى شيخ شافعى در مكّه ، و يحيى بن سعيد قَطَّان .
بايد دانست كه تنها سياست بوده است كه ميان فقهاى سنَّت و فقهاى شيعه اختلاف انداخته است ، و به پى آمدن سياست ، وجوهى از خلافهاى فقهيّه و
هامش
( 1 ) « أعيان الشّيعة » طبع دوم سنهء 1363 ، ج 1 ص 368 تا ص 370 .