عالى منقطع و يكسره نموده بود . « 1 »
مرحوم آية الله سيد محسن امين عاملى آورده است : و بالجمله عصر او از جهت خوف اهل بيتش كمترين عصرى بوده است كه خوف و دهشت داشتهاند . راويان حديث و مَصنِّفان از شيعيان در زمان وى بيشتر از زمان پدرش بودهاند . آن مقدارى كه از او روايت شده است از احدى از اهل بيتش روايت نشده است تا به جائى كه حسن بن على وَشَّا ، كه از اصحاب امام رضا عليه السّلام مىباشد مىگويد : أدْرَكْتُ فِى هَذَا الْمَسْجِد ( يَعْنِى مَسْجِدَ الْكُوفَةِ ) تِسْعَمِائةِ شَيْخٍ كَلٌّ يَقُولُ : حَدَّثَنِى جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ .
« من در اين مسجد ( يعنى مسجد كوفه ) نهصد شيخ و راوى روايت را ادراك كردهام كه همه مىگفتند : براى من جعفر بن محمد حديث نموده است . »
اين عبارت است از آنچه كه راوى واحدى در عصر متأخّر او ادراك كرده است . و ما مىبينيم تنها يك راوى كه أبَانُ بْنُ تَغْلِب باشد سى هزار حديث از وى روايت نموده است .
و حافظ أبوالعبّاس احمد بن عُقْدَه زيدى كوفى كتابى را فقط دربارهء اشخاصى كه از آن حضرت روايت كردهاند تصنيف نموده است و در آن چهار هزار انسان را از راويان برشمرده است ، و مُصَنَّفاتشان را نيز ذكر كرده است ، در عين حال جميع افرادى را كه از امام روايت كردهاند ذكر ننموده است . شاهد ما بر اين مدّعى گفتار شيخ مفيد است در كتاب « ارشاد » كه دلالت دارد بر آنكه : اينها فقط اسماء موثّقين از راويان از ايشان است نه همهء آنها .
مفيد در جائى كه احوال او را ذكر كرده است گفته است : به قدرى علوم حضرت گسترش پيدا كرد ، و از وى نقل گرديد كه براى اخذ آن قافلهها به راه مىافتاد ، و در بلاد انتشار پيدا مىنمود . علماء از احدى از اهل بيت او آن قدر كه از وى نقل
هامش
( 1 ) دكتر عبد الحليم جندى در كتاب « الامام جعفر الصّادق » صادر از مجلس اعلاى شئون اسلاميّهء جمهوريّهء مصر ، ص 217 .