انس و محبّت به آنان راه را براى همه گشود ، و بىمحابا راه داد ، و در تربيت ثقافى و فرهنگى آنان از هر گونه سعى و جدّيّتى بليغ دريغ ننمود ، و در تعليم و واقف ساختن آنها بر أسرار علوم ، محلّ خالى بجاى نگذاشت ، و از دقايق حكمت و حقايق امور سيراب و سرشارشان كرد به طورى كه أبوالفتح شهرستانى در كتاب « مِلَل و نِحَل » بدين مهم اعتراف كرده است . او در جائى كه از امام صادق عليه السّلام « 1 » ياد كرده است مىگويد :
وَ هُوَ ذُو عِلْمٍ غَزيرٍ فِى الدِّينِ ، وَ أدَبٍ كَامِلٍ فِى الْحِكْمَةِ ، وَ زُهْدٍ بَالِغٍ فِى الدُّنْيَا ، وَ وَرَعٍ تَامٍّ عَنِ الشَّهَوَاتِ .
قَالَ : وَ قَدْ أقَامَ بِالْمَدِينَةِ مُدَّةً يُفِيدُ الشِّيعَةَ الْمُنْتَمِينَ إلَيْهِ ، وَ يُفِيضُ عَلَى الْمُوَالِينَ لَهُ أسْرَارَ الْعُلُومِ . ثُمَّ دَخَلَ الْعِرَاقَ وَ أقَامَ بِهَا مُدَّةً . مَا تَعَرَّضَ لِلإمَامَةِ - أىْ لِلسَّلْطَنَةِ - قَطُّ ، وَ لَا نَازَعَ أحَداً فِى الْخِلَافَةِ .
( قَالَ ) : وَ مَنْ غَرِقَ فِى بَحْرِ الْمَعْرَفَةِ لَمْ يَطْمَعْ فِى شَطٍّ ، وَ مَنْ تَعَلَّى إلَى ذِرْوَةِ الْحَقِيقَةِ لَمْ يَخَفْ مِنْ حَطٍّ - إلَى آخِرِ كَلَامِهِ . « 2 »
« و او داراى علمى است كثير و فراوان در امور دين ، و داراى دانش و درايتى است كامل در حكمت ، و داراى زهد بلند مرتبهاى است در دنيا ، و داراى وَرَع و خوددارى تامّ و تمام از شهوات .
( گويد : ) مدّتى در مدينه اقامت كرد ، و شيعيان و منتسبين به خود را از علم خود بهرهمند ساخت و بر مواليان و خاصّان خود ، اسرار علوم و مخفيّات دانش را إفاضه
هامش
( 1 ) كتاب « ملل و نحل » ، آنجا كه در ميان فرقههاى شيعه از باقريّهء و جعفريّه سخن مىگويد .
( 2 ) و آخر كلام شهرستانى اين است : و قيل : مَن أنِسَ بالله توحَّش عن النّاس ، و من استأنَسَ به غير الله نَهَبَه الوَسْوَاسُ . ما عين عبارت شهرستانى را در ج 8 از دورهء « امامشناسى » در درس 118 تا 120 در ص 268 از كتاب « مِلَل و نِحَل » شهرستانى كه در هامش كتاب « فِصَل » ابن حزم ، طبع مصر سنهء 1317 هجرى ص 224 از آخر ج 1 و ص 2 از اوّل ج 2 بوده است ، ذكر نمودهايم ، لهذا در اينجا چون در ميان عبارات آية الله شرف الدّين و شاهد گفتارشان بود نيز ذكر نموديم تا كلام اين بزرگمرد الهى كاملًا إرائه گردد .