و كلام خدا :
وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً
« 1 » يعنى با والدين خود به معروف مصاحبت نما ! و معروف چيزى است كه از زمرهء طاعت خدا دانسته شود ، و منكَر چيزى است كه خارج از طاعت باشد .
و در « نهايهء » ابن اثير در مادّهء عَرَفَ گويد : در حديث نام معروف مكرّراً ذكر شده است و آن اسم جامعى است براى هر چه اطاعت خدا شناخته گردد ، و موجب تقرّب به او و احسان به مردم باشد ؛ و هر چيزى كه شرع ما را بدان فراخوانده است ، و از آن نهى نكرده از كارهاى پسنديده و ترك افعال نكوهيده . و آن از صفات غالبهء بر مردم است يعنى در ميان مردم شناخته شده است ، به طورى كه اگر آن را ببينند انكار ننمايند .
و مَعْرُوف عبارت است از انصاف و حسن معاشرت با اهل و غير اهل از سائر مردم . و منكَر عبارت است از ضدّ جميع آنچه كه ذكر شد .
و در « صحاح اللُّغَة » گويد : معروف ضدّ منكَر است ، و عرف ضدّ نُكْر است . گفته مىشود : أوْلَاهُ عُرْفاً يعنى با او كار معروف و نيكوئى انجام داد .
و در « تاج العروس » گويد : معروف ضدّ منكر مىباشد . خداوند تعالى مىگويد :
وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ
« 2 » و در حديث وارد است : صَنَايِعُ الْمَعْرُوفِ تَقِى مَصَارِعَ السُّوءِ . « كارهاى پسنديده ، از افتادنهاى بد و ناهموار ، انسان را حفظ مىنمايد . »
و راغب مىگويد : معروف اسمى است براى هر چيزى كه در عقل و شرع حسن آن شناخته گرديده است ؛ و مُنكَر اسمى است براى هر چيزى كه در عقل و شرع ناشناخته گرديده است .
خداى تعالى مىفرمايد :
تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ
« 3 » « امر مىكنيد شما به كارهاى پسنديده ، و نهى مىكنيد از كارهاى ناپسند . » و خداى تعالى
هامش
( 1 ) آيه 15 از سوره 31 : لقمان .
( 2 ) آيه 17 از سوره 31 : لقمان .
( 3 ) آيه 110 از سوره 3 : آل عمران .