( و نام كتابها را برد ) و در اين صورت راه خلافى نپيمودهايم !
آية الله گفت : اين شهرت آيا در ميان شيعه است يا در سر زبانهاى معاندين آنها كه به ايشان نسبت مىدهند ؟ ! و اين كتابها آيا كتب شيعه است يا كتب مخالفين آنها كه در مرام و عقيده با آنان خلاف دارند ؟ !
وى گفت : از فلان كتاب و فلان كتاب !
آية الله گفت : آن كتابها از مصادر تاريخ اهل تسنّن است نه شيعه ؛ و در آن مطالب اغراض سياسى و تعصّبات مذهبى به كار رفته است . آنگاه خصوص آن اغراض را يك يك برشمرد به طورى كه أحمد أمين از وسعت اطلاعات ايشان در شگفت ماند .
آنگاه مرحوم آية الله گفت : قاعدهء تحقيق براى عقائد و آداب و رسوم و اعمال هر قوم آن است كه بايد از خودشان تحقيق به عمل آورد و از داخلشان استعلام نمود نه از خارج و از زبان قومى كه مخالف آنها مىباشند . و در اين طريقهء مُسَلَّمه امروزه ميان دانشمندان جهان اختلاف نيست . هر محقّقى كه مىخواهد از عقيده و آداب جماعتى چيزى به دست آورد و بنويسد ، حركت مىكند ، قارّهها مىپيمايد تا به خود آن جماعت مىرسد و از درون ، ايشان را ملاحظه و مشاهده مىكند و از خودشان تحقيق به عمل مىآورد . شما كدام يك از كتب شيعه را از صدر اسلام تا به حال از كتاب . . . و كتاب . . . و . . . مطالعه كرده ايد ؟ و سپس در برابر آراء و عقائد شيعه قلمفرسائى نموده ايد ؟ !
أحمد أمين گفت : از كتب شيعه در دسترس ما چيزى نيست !
آية الله گفت : اين هم يك مصيبت بزرگ ! چرا نيست ؟ ! و چرا نبايد بوده باشد ؟ ! من كه يك طلبه هستم ، در همين مدرسهء محقّر اينك پنج هزار جلد كتاب در مكتبه موجود است كه در دسترس جميع طلّاب قرار دارد . از تمام انواع كتب صحاح و سُنَن و تواريخ اهل تسنّن در نزد ما بِأَنواعِها و أقسامِها و أنواع طبعها موجود است ، چرا كه براى تحقيق و بررسى كامل براى ما لازم است . آيا براى جامعهء عامّه و اهل
امام شناسى (فارسى) — صفحة 66
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٦٦