فَلَمَّا أكْثَرُوا اللَّغْوَ وَ الْاخْتِلَافَ عِنْدَهُ صلَّى اللهُ عَلَيْهِ و آله قَالَ لَهُمْ : قُومُوا ؛ فَقَامُوا وَ تَرَكَ الأمْرَ مَفْتُوحاً لِمَنْ شَاءَ . جَعَلَ الْمُسْلِمِينَ طِوَالَ عَصْرِهِمْ يَخْتَلِفُونَ عَلَى الْخِلافَةِ حَتَّى عَصْرِنَا هَذَا بَيْنَ السُّعُودِيِّينَ وَ الْهَاشِمِيِّينَ » . « 1 »
« رسول خدا صلَّى اللهُ عَلَيْهِ و آله اراده كرد در مرضى كه در آن مرض فوت كرد براى ولايت امر مردم كسى را براى آنان معيّن نمايد . زيرا در صحيحين بخارى و مسلم آمده است كه : چون حالت احتضار به رسول الله دست داد گفت : بياوريد بنويسم كتابى را براى شما كه پس از آن گمراه نشويد ! و در اطاق رسول الله مردانى بودند كه از ايشان بود عُمَر بن خطّاب . عمر گفت : درد مرض بر رسول الله غلبه كرده است « 2 » و در نزد شما قرآن است . كتاب خدا ما را بس است .
در اين حال آن جماعت با هم اختلاف نمودند و به منازعه و مخاصمه پرداختند . بعضى از ايشان مىگفت : براى رسول الله بياوريد آنچه را كه مىخواهد تا بنويسد براى شما كتابى ( مكتوبى ) كه بعد از آن گمراه نشويد ! و بعضى از ايشان مىگفت : گفتار همان است كه عمر گفته است .
و چون كلام لَغْو و اختلاف در نزد رسول خدا صلَّى اللهُ عَلَيْهِ و آله بسيار شد به آنها فرمود : برخيزيد ! و آنها برخاستند . و امر ولايت را رها كرد و يله گذارد كه براى آن كس كه مىخواهد باز باشد . مسلمين را در طول عصرشان طورى قرار داد كه در امر خلافت اختلاف كنند حتّى در اين عصر ما كه ميان سعوديّين و ميان هاشميّين اختلاف است . »
و در ص 53 مىگويد : « اخْتَلَفَ الصَّحَابَةُ عَلَى مَنْ يَتَولَّى الأمْرَ بَعْدَ الرَّسُولِ ، وَ كَانَ هَذَا ضَعْفَ لِيَاقَةٍ مِنْهُمْ ، إذِ اخْتَلَفُوا قَبْلَ أنْ يُدْفَنَ الرَّسُولُ » « 3 » مَعَ الْعِلْمِ أنَّ عَلِيّاً كَانَ مَشْغُولًا
هامش
( 1 ) « يوم الإسلام » ص 41 .
( 2 ) « در صحيح بخارى » ج 6 ، ص 9 از طبع سال 1314 هجرى اين طور وارد است : وضع و شأن او - يعنى پيغمبر - چطور است ؟ آيا هذيان ميگويد ؟
( 3 ) « يوم الإسلام » ص 53 .