كردند ، تا اينكه بعضى از پيشوايان علمى چنين دريافتند كه بايد حديث پيامبر را بخصوصه جدا نوشت و تدوين نمود . و اين پس از پايان قرن دوم و رأس صدهء سوم بوده است .
و از اين مجموعهها به دست ما نرسيده است مگر « مُوَطَّأ » مالِك ، و توصيفى فقط از برخى مجموعههاى دگر . و همچنين در اين عصر حديث رسول الله با اقوال صحابه و فتاواى تابعين و ما بعد از تابعين در تدوين ممزوج بوده است همانطور كه ابن حَجَر گفته است . و روزگار تدوين بر همين منهاج سپرى شد تا انتهاى دويست سال از هجرت ؛ و اين طَوْر دوم از أطوار تدوين بوده است .
تدوين بعد از دويست سال
تدوين پس از انقضاى دويست سال صورت ديگرى به خود گرفت . و آن اين بود كه حديث رسول الله را جداگانه تدوين نمودند پس از آنكه مشوب بود به غير آن كه از حديث نبود . بنابراين عبيد الله بن موسى عَبَسى كوفى ( متوفّى در سنهء 213 ه ) مسندى تصنيف نمود . و مُسَدَّد بن مُسَرْهَد بَصرى ( متوفّى در سنهء 288 ه ) مسندى تصنيف كرد . و حميدى ( متوفّى در سنهء 219 ه ) مسندى نوشت و غير ايشان . أئمّهء حديث پس از ايشان به دنبال اثر آنان رفتند ، مانند امام احمد ( متوفّى در سنهء 241 ) و اسحق بن راهَوَيْه ( متوفّى در سنهء 237 ) و غيرهما .
اين تصانيف كه به مسانيد ناميده مىشوند گرچه داراى مزيّت إفراد حديث به تنهائى در تدوين مىباشند و حديث را با غير آن از اقوال صحابه و غير اقوال صحابه مخلوط ننموده بودند ، الّا آنكه در آنها ميان حديث صحيح و غير صحيح از آنچه سيل روايت در اين زمان از هر گونه حديث به سويشان حمل مىكرد - جمع گرديده بود به جهت آنكه تا اين عصر ، تقسيم حديث به آنچه بر آن اصطلاح كردهاند از صحيح و حسن و ضعيف شناخته شده نبود .
و به همين سبب بود كه رتبهء اين مسانيد از رتبهء كتب سُنَن پائينتر بود ، و