به أبو رافع ، و خصوصيّات تأليف وى را ذكر مىكنند كه ما آن را در همين دروس در ص 332 و ص 333 آورديم .
امَّا آنچه را كه بر تأخّر أهل سنّت استدلال مىنمايند اين است كه مىگويند : و حافظ جلال الدّين سيوطى در كتاب خود : « تَدْريب الرّاوى » به خطا رفته است ، از آنجا كه پنداشته است : ابتداى تدوين حديث در اوّل صدهء دوم از هجرت بوده است .
سيوطى مىگويد : و امّا ابتداى تدوين حديث در رأس صد سال در أيَّام خلافت عمر بن عبد العزيز و به امر او واقع گشت ؛ چرا كه در « صحيح » بخارى در أبواب علم آورده است كه : عُمَر بن عبد العزيز به أبو بكر بن حَزْم نوشت : نظر كن به احاديثى كه از رسول خدا صلّى الله عليه [ و آله ] و سلّم مىباشد و آنها را بنويس ؛ زيرا كه من مىترسم علم مندرس شود با از ميان رفتن علماء !
و أبو نُعيم در « تاريخ اصفهان » بدين عبارت ذكر نموده است كه : عمر بن عبد العزيز به سوى آفاق نوشت : نظر كنيد در حديث رسول الله و آن را جمع كنيد !
ابن حجر در « فَتْح البارى » گفته است : از اين امر استفاده مىشود ابتداى تدوين حديث نَبوى . و پس از آن سيوطى افاده كرده است كه : اوّل كسى كه حديث را به امر عمر بن عبد العزيز تدوين نمود ابن شِهاب زُهْرى بوده است . ( اين است آنچه سيوطى در « تدريب الرّاوى » آورده است . )
سيّد حسن صدر مىفرمايد : من مىگويم : خلافت عمر بن عبد العزيز تنها دو سال و پنج ماه طول كشيد ؛ به علّت آنكه ابتدايش دهم شهر صفر سنهء نود و هشت و يا نود و نه بوده است ، و مرگ او در سنهء صد و يك ، پنجم يا ششم رجب و يا بيستم رجب بوده است ؛ و زمان امر او به جمعآورى حديث تاريخ ندارد ؛ و ناقِلى هم نقل ننموده است كه امتثال امر او به تدوينِ حديث در زمان خود او تحقّق پذيرفته باشد .
و گفتار حافظ ابن حَجَر از باب حدس و اعتبار و تخمين مىباشد نه از نقل عمل به فرمان او بالعِيان . و اگر براى امتثال امر او به جمعآورى حديث نزد اهل علمِ حديث اثرى بود كه آن را عياناً مشاهده مىنمودند ، تصريح نمىكردند كه إفراد
امام شناسى (فارسى) — صفحة 338
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٣٣٨