و جائى كه مىبينيم : خداوند در امر دَيْن و ذِمّه و عهده دارى براى حفظ آن ، و براى محافظت و احتياط در آن ، و براى ترس از دخول شكّ و شبهه در مقدار و در اجلِ آن ما را امر به نوشتن و كتابت فرموده است ، علومى كه حفظ آنها به مراتب از حفظ دُيون سختتر است ، سزاوارتر است كه كتابتش به جهت خوف از دخول ريب و شكّ و شبهه در آنها ، جائز باشد . بلكه كتابت علم در اين زمان با طولانىتر شدن سَنَدها ، و اختلاف اسباب روايت ، در مقام احتجاج از حفظ قوىتر است .
مگر نمىبينى خداى عزّوجلّ نوشتن شهادت را در امورى كه راجع به حقوق مردم و مبادِلات و ردّ و بدلهائى است كه ميان آنها تحقّق مىپذيرد ، كمك براى اثبات آن در موقع إنكار ، و موجب يادآورى در وقت فراموشى قرار داده است ؟ ! و عدم آن را نزد مغلطهكاران و تمويه كنندگان در آن ، قوىترين أدلّه و حجّتها بر بطلان مدّعاهايشان ، قرار داده است ؟ !
از اين قبيل است چون مشركين از روى بهتان ادّعا نمودند كه خداوند سبحانه براى خود از ميان فرشتگان دخترانى را برگزيده است ، خداوند پيامبر ما صَلى اللهُ عَلْيهِ وَ آلِه را امر نمود تا بديشان بگويد :
فَأْتُوا بِكِتابِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
« 1 » « اگر شما در اين ادّعا راستگو مىباشيد ، كتاب خود را كه در آن اين مطلب هست بياوريد ! »
و چون يهود گفتند :
ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ
« 2 » « خداوند اصولاً بر هيچ فردى از افراد انسان ، هيچگونه چيزى را نازل ننموده است » و قبل از اين انكار ، خودشان به جهت ايمانى كه به كتاب تورات داشتهاند قائل بودهاند كه خداوند نزول كتاب نموده است ، و اين حقيقت به طور استفاضه و گسترده از ايشان بروز نموده است ،
هامش
( 1 ) آيه 157 از سورهء 37 : صافّات .
( 2 ) آيه 91 از سورهء 6 : انعام . و تمام آيه اين طور است :وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذِي جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً وَ هُدىً لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَراطِيسَ تُبْدُونَها وَ تُخْفُونَ كَثِيراً وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لا آباؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ.