همچنانكه حسن بن أبى بكر به ما خبر داد از أبو سهل أحمد بن محمّد بن عبد الله بن زياد قطّان ، از اسمعيل بن اسحق ، از عبد الله بن مَسْلَمَه ، از سليمان بن بلال ، از عُتْبَة بن مُسلم ، از نافع بن جُبَير كه : مَرْوان بن حَكَم در ميان مردم خطبه خواند و از شهر مكّه و اهل آن و احترام آن ياد كرد . رافع بن خَديج فرياد برداشت و گفت : چرا من مىشنوم كه تو از مكّه و اهلش و احترامش ياد نمودى و امّا از مدينه و اهلش و احترامش يادى نكردى ؟ ! وَ قَدْ حَرَّمَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آله مَا بَيْنَ لابَتَيْهَا « 1 » « در صورتى كه رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آله ميانِ دو زمينِ بيابانِ سنگزارِ خشن و سياه را كه در طرفين آن قرار گرفتهاند ، حَرَم قرار داده است ؟ » وَ ذَلِكَ عِنْدَنَا فِى أدِيمٍ خَوْلانِىٍّ إنْ شِئتَ أقْرَأتُكَهُ ! « و نوشته و سند آن در پوست دبّاغىشدهء مال خَوْلان در نزد ما موجود است و اگر بخواهى آن را براى تو بخوانم ! » نافع گفت : مروان ساكت شد ، و پس از آن گفت : من بعضى از آن را شنيدهام .
و اگر در اين باب نبود مگر علم يقينى ما به آنچه كه رسول خدا صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آله مىنوشت از پيمانها و عهودى كه بر جمعآورى كنندگان صدقات مقرّر مىنمود و نوشتهء آن حضرت به عَمْرو بن حَزْم چون وى را به سوى يمن گسيل داشت ، براى اثبات مطلب ما كافى بود ؛ چرا كه اسْوَه اوست و اقتدا به اوست . « 2 »
كتابت در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلّم
مُحَمَّد عَجَّاج خَطيب گويد : در كنار مساجدى كه در آنجا تعليم كتابت در زمان رسول الله مىشد كتاتيبى « 3 » ( مواضع تعليم و تدريسى ) بود كه در آنها كودكان كتابت و قرائت را با قرآن كريم مىآموختند . و فراموش نشود كه اثر غزوهء بَدْر در تعليم أطفال
هامش
( 1 ) در « قاموس » فيروزآبادى ج 1 ، ص 129 گويد : و حرّم النّبىُّ صلى الله عليه و آله مَا بَيْنَ لَابَتَىِ المدينة و هما حَرَّتان تكتنفانها [ تعليقه ] . أقول : و الحَرَّة : الأرض ذات حجارةٍ نَخِرَةٍ سُود كأنّها احْرِقَت بالنّار . ج حَرَّات و حرَار و أحَرُّون و حَرُّون .
( 2 ) كتاب « تقييد العلم » للخطيب البغدادى متولّد در سنهء 392 و متوفّى در سنهء 63 4 ، صاحب كتاب شهير : « تاريخ بغداد » ص 70 تا ص 72 .
( 3 ) كُتَّاب جمع كاتب است ، و أيضاً به معنى موضع تعليم است و جمع آن كتاتيب است .