استفاده كرد ؛ و به طور كلّى امروزه كه در دنيا اصول معاملاتشان متّكى به اسناد و تنظيم و نوشته و امضاء و توشيح از مقامات عاليه و رسميّه است ، از اين دو آيه اخذ شده است ؛ و با ضميمهء بعضى از آيات ديگر جميع سياسات مُدُنْ و قوانين اجتماعى را مىتوان به صورت مُدَوَّن و مشروح و گسترده ابراز نمود ؛ و زحمت اين امر بر دوش فقهاى عظام شيعه بوده و ايشان الحقّ خوب از عهده برآمدهاند ، شَكَرَ اللهُ مَساعِيَهم الجَميلة وَ مَبانِيهَم المُنيفَة .
فعلًا سخن ما از اين موضوع خارج است ، و فقط اين دو آيه را به عنوان استشهاد در اينجا ذكر نموديم تا اهمّيّت نوشتن و كتابت كه موضوع بحث ما از نظر اسلام است واضح گردد و عنايت قرآن كريم و پيامبر عظيم و امرشان به نوشتن و لزوم كتابت در موارد عديده مشخّص گردد ، تا جائى كه يك پايه از مسائل دينيّه را مىتوان مبتنى و متّكى بر كتابت دانست كه اگر آن نبود بسيارى از مسائل زمين مىماند .
خطيب بغدادى : مورّخ أبو بكر أحمد بن علىّ بن ثابت گويد : در وصف نمودن رسول الله صلّى الله عليه [ و آله و سلّم ] كتابْ را به اينكه قيد علم است ، دليل است بر اباحهء نگاشتن علوم را در كتابها براى كسى كه بر قوّهء حافظهء خويشتن نگران است از آنكه در آن غلطى وارد شود ، و ناتوانى و عجز از إتقان و ضبط علوم برايش پيدا شود . و خداوند سبحانه بندگان خود را به مثل اين مسأله در مسألهء دَيْن تأديب فرموده و گفته است :
وَ لا تَسْئَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيراً أَوْ كَبِيراً إِلى أَجَلِهِ ذلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَ أَقْوَمُ لِلشَّهادَةِ وَ أَدْنى أَلَّا تَرْتابُوا
. « 1 »
« و از نوشتن سند و سر رسيد ديون خود در معاملات خسته و ملول نگرديد ، خواه آن دَيْن كوچك باشد خواه بزرگ ! اين كار نزد خداوند به حقّ و درستى بيشتر مىگرايد و براى گواهى و شهادت استوارتر ، و براى عدم حصول شكّ و ترديد ، به واقع نزديكتر مىباشد . »
هامش
( 1 ) آيه 282 از سورهء 2 : بقره .