برايشان قرائت نموده است ، آنان آن را ننوشتهاند ؛ بلكه از حفظ آن را روايت نموده اند .
و بعضى از آن عبارت پيغمبر صلى الله عليه و آله است ، و بعضى اجمال معنى است مثل قوله : « الْعَقْلُ ، وَ فِكَاكُ الاسِيرِ » زيرا كه مراد از عقل ، ديهء قتل است و آن را به عقل اسم گذارى كردهاند به جهت آنكه اصل در آن شترى بوده است كه آن را عَقْل مىنمودهاند يعنى با عِقال و پابند ، آن را در فضاى سرباز خانهء مقتول يا عصبهء او كه مستحق ديه بودهاند مىبسته اند .
و أسْنَانُ الإبِلِ كه در بعضى از روايات وارد شده است ، معنيش آن چيزى است كه براى سنّهاى مختلف شتر ديه يا صدقه شرط مىگردد - الخ .
و محصّل كلام آن است كه : ما احدى را سراغ نداريم كه آنچه را در نصّ آن صحيفه آمده است بتمامه نوشته باشد و آن را از أميرالمؤمنين أخذ نموده باشد ؛ و نه آنكه حضرت آن را به امر پيغمبر صلّى الله عليه و آله نوشته باشد ؛ به علّت آنكه در روايت قتاده از أبِى حَسَّان وارد است كه : حضرت چيزى شنيدند و نوشتند .
وَ إذَا كان لنا مِن كلمةٍ نُعَلِّق بها عَلى أمرِ هذه الصَّحيفة المنسوبة إلى عَلى رضى الله عنه با ملاحظهء آنچه پيرامون آن روايات مختلفى در كتب حديث وارد است آن است كه بگوئيم : ما اطمينان به رواياتى كه در اين باره وارد است نداريم گرچه رواتشان صحيح باشند . و براى تو همين بس آنچه را كه يافتى ابن حَجَر دربارهء اين روايات گفت .
و بازگشت شك و ترديد ما به آن است كه : اگر عَلِى رضى الله عنه اراده مىفرمود تا از رسول خدا چيزى را كه براى دين و مسلمين نافع بود بنويسد ، براى وى اين كافى نبود كه مثل اين صحيفه را كه بنابر گفتارشان در غلاف شمشيرش جاى مىداد بنويسد ؛ بلكه او هزاران حديث را كه براى امور مهمّهء مسلمين به كار مىآمد مىنوشت و او صادق بود در تمام چيزهائى كه مىنوشت اگر ارادهء نوشتن مىنمود .
علاوه بر اينها ، ما از روايات وارده در پيرامون اين صحيفه فائدهء بزرگى برديم ؛
امام شناسى (فارسى) — صفحة 292
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٩٢