آنان دارد . « 1 »
هامش
( 1 ) چقدر خوب سيد عليخان مدنى شيرازى رضى الله عنه در شرح صحيفهء خود از طبع رحلى ص 14 و از طبع جامعة المدرّسين ج 1 ، ص 108 تا ص 110 اين حقيقت را روشن ساخته است . وى گويد : بعضى از محقّقين گويند : مراد از قول يحيى بن زيد به متوكّل بن هارون كه : و لكنّى أعلم أنّ قوله حقّ ، أخذه عن آبائه و إنّه سيصحّ ! كه حضرت صادق عليه السّلام علمش را از پدرانش يكى پس از ديگرى اخذ كرده باشد تا منتهى گردد به رسول خدا صلى الله عليه و آله آن نيست كه اهل ظاهر از مردم مىفهمند كه شأن آنان حفظ اقوال مىباشد خَلَفاً عن سَلَف تا آنكه افضليّت ايشان بر ساير مردم به قوّت حفظ مسموعات و يا به كثرت محفوظات بوده باشد . بلكه مراد آن است كه نفوس قدسيّه آنها با نور علم و قوّت عرفان به سبب متابعت از رسول الله صلّى الله عليه و آله با مجاهده و رياضت با وجود زيادى استعداد اصلى و صفاء و طهارت غريزى استكمال حاصل نموده است . و بناءً على هذا مانند آئينهاى گرديده است كه در برابر حق به واسطه آئينه دگرى و يا بدون واسطهء آن متجلى شده است . آيا نمىبينى آئينههاى متحاذيه يا محاذيه آئينهء دگرى كه آن در محاذات نور خورشيد قرار گرفته است در جميع آنها تابش شمس منعكس مىگردد . بنابراين حال كسى كه از رسول خدا آن طور كه بايد و شايد متابعت كند اين طور خواهد بود كه وى محبوب حق مىگردد همچنان كه خداوند فرموده است :« قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ »( آيه 31 از سورهء 3 : آل عمران ) « بگو : اگر شما خدا را دوست مىداريد از من پيروى نمائيد تا خدا هم شما را دوست بدارد ! » و كسى را كه خداوند دوست بدارد بر وى افاضه مىكند همانطور كه بر حبيبش صلوات الله عليه افاضه فرمود . و ليكن البتّه ميان تابع و متبوع فرقى در ميان ثابت است .
و بالجمله واجب است دانسته شود : علوم أئمّه عليهم السلام اجتهادى نيست و علوم سمعيّه از طريق حواسّ نمىباشد بلكه علومشان كشفى و لَدنّى است ، بر دلهايشان انوار علم و عرفان از جانب خداى سبحان افاضه مىگردد نه به واسطهء امر مباين از قبيل سماع ، يا كتابت محسوس و يا روايت و يا چيز دگرى از اين قبيل و از آنچه كه بر قول و بيان و توضيح ما دلالت دارد گفتار أمير المؤمنين عليه السلام مىباشد كه فرمود : « عَلّمنى رسول الله صلى الله عليه و آله ألف باب من العلم فانفتح لى من كُلّ باب ألف باب . ( « تاريخ دمشق » ابن عساكر تصحيح محمّد باقر محمودى ج 2 ص 483 و منتخب « كنز العمال » در حاشيه « مسند » احمد حنبل ج 5 ص 43 ) « رسول خدا صلى الله عليه و آله به من هزار در از علم را گشود كه از هر درى هزار در گشوده گشت . » و كلام رسول خدا صلى الله عليه و آله « اعطيتُ جَوَامع الكَلِم » ( « مسند » احمد حنبل ج 2 ص 412 و « سنن » ترمذى ج 4 ص 123 حديث شماره 1553 ) « جوامع كلمات به من داده شده است . » وَ اعُطِىَ عَلِىّ جَوَامِعَ الْعِلْم ( « انوار نعمانيّه » ج 1 ص 32 ) « و به على جوامع علوم داده شده است . » و معنى تعليم رسول به على عليه السلام آن است كه : رسول خدا نفس شريف على را كه قابل أنوار هدايت بود در دراز مدت همنشينى و مصاحبت و دوام