ميگويند . و طائفهء ديگر التزام اين نكردهاند ، و ايشان را حكماء إشراقيّين ميگويند . و أفلاطون كه استاد أرسطو است ، تعلّم و تعليم به طريق رياضات كرده است .
و فرقهء ديگر تحصيل اين مقام از روى كلام أصحاب عصمت كردهاند و التزام اين كردهاند كه در هر مسألهاى كه ممكن باشد عادةً كه عقل در آن غلط كند متمسّك به أحاديث أصحاب عصمت شوند و ايشان را أخباريّين ميگويند .
و أصحاب أئمّهء طاهره عليهم الصّلاة و السّلام همگى اين طريق داشتند ؛ و أئمّه عليهم السلام ايشان را نهى كرده بودند از فنّ كلام و از فنّ اصول فقه كه از روى أنظار عقليّه تدوين شده ؛ و همچنين از فنّ فقه كه از روى استنباطات ظنّيّه تدوين شده ؛ ازاينجهت كه عاصم از خطا منحصر است در تمسّك به كلام أهل عصمت .
و لهذا در فنون ثلاثه اختلافات و تناقضات بسيار واقع شد . چنان كه مُشاهَد و معلوم است كه : نقيضين حقّ نيستند ؛ البتّه يكى از ايشان باطل است . و أئمّه تعليم فنّ كلام ، و فنّ اصول فقه ، و فنّ فقه به أصحاب خود كردهاند ؛ و آن سه فنّ در كثيرى از مسائل مخالفت دارد با فنونى كه عامّه تدوين آن كردهاند . و أهل البيت عليهم السلام فرمودهاند كه : در فنون ثلاثهء عامّه آنچه حقّ است از ما به ايشان رسيده ، و آنچه باطل است از أذهان ايشان صادر شده .
و طريق أخباريّين در آخر زمان غيبت صغرى كه به بعضى از روايات هفتاد و سه و بعضى از روايات هفتاد و چهار است شايع بود و أصحاب أئمّه عليهم السلام بعد از آنكه أخذ فنون ثلاثه از أهل البيت عليهم السلام كردهاند تدوين آن در كتب نمودهاند به امر ايشان تا در زمان غيبت كبرى شيعهء أهل بيت در عقائد و أعمال به آن رجوع كنند و آن كتب به طريق تواتر منتهى به متأخّرين شده .
و كتاب « كافى » كه ثقة الإسلام محمّد بن يَعقوب الكُلَيْنى قدِّس سرُّه تأليف آن كردهاند مشتمل بر فنون ثلاثه است .
پس چون محمّد بن أحمد الجُنَيد العامل بالقياس ، و حَسَن بن حُسَين بن علىّ بن أبى عقيل المعالى المتكلّم به ظهور رسيدند و فقيه شديد بودند ، در زمان ايشان در
امام شناسى (فارسى) — صفحة 139
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٣٩