خواب ديده است ! و ايشان او را به اعتناق اسلام و اتّباع أئمّهء اثنا عشر از أهل البيت عليهم السلام امر كردهاند .
و ذكر كرده است كه مروّج شيعهء أخباريّه در عصر او مولى محمّد أمين استرآبادى بوده است . و مقدارى از مطالب او را از كتاب « الفوائد المدنيّة » و « دانشنامهء شاهى » و غيرهما نقل مىكند .
در اينجا مرحوم صاحب « الذَّريعة » پس از بيان مطالبى از وى در ذكر مذهب إسمعيليّه و طائفهء صوفيّه ميگويد :
و بالجمله بدون شكّ مؤلّف اين كتاب از شعراء أواسط قرن يازدهم مىباشد كه غالب آنها را نَصرآبادى در تذكرهاش ذكر كرده است ؛ و در آنجا كسى كه بر وى منطبق باشد يكى از اسامى محتملهاى كه أوّلاً ذكر نموديم نمىباشد مگر فانى كشميرى كه از او شعرش را در ص 447 نقل كرده است .
بنابراين شايد اين فانى همان مؤلّف باشد و اسمش همانطور كه سِرجان ملكم ذكر كرده است محسن بوده ، و در نسخهء بروكسل به محمّد تصحيف شده باشد و يا بالعكس . و امّا ذو الفقار متخلّص به مؤبد يا هوشيار را من نشانى براى او نديدم .
و اوّلِ كتاب « دبستان مذاهب » با اين بيت آغاز ميگردد :
اى نام تو سر دفتر اطفال دبستان * ياد تو به بالغ خردان شمع شبستان
و امّا آنچه در « ذيل كشف الظُّنون » ص 442 ذكر نموده است كه : اين كتاب تأليف مؤبد شاه مهتدى است كه براى اكبر شاه متوفَّى در سنهء 1014 تصنيف كرده است ، درست نيست ؛ به سبب آنكه در كتاب « دبستان » قصص و حكاياتى را از سنوات 1044 تا 1063 ذكر مىكند ، از جمله آنكه مىگويد : ديدم در سنهء 1053 مرتاضى را كه ايران را مدح مىكرد ؛ ولى پادشاهش شاه عبّاس بن خدابنده را سبّ و شتم مىنمود و مىگفت : وى هر پسر يا دختر زيبائى را از روى غصب و تعدّى اخذ مىنمايد . « 1 »
[ متن كتاب دبستان المذاهب درباره عقائد شيعه ]
اين راجع به هويّت كتاب « دبستان مذاهب » و اختلاف و جهالت در شخص
هامش
( 1 ) « الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة » ج 8 ، ص 48 و ص 49 ، در باب الدالّ ، د ب س .