كه در مكّى و مدنى بودن مجانست با آنها ندارند ، در غير مواضع خود بر حسب ترتيب نزول نهاده شدهاند ، و اين داراى علّتى نيست مگر اجتهاد بعضى از صحابه .
و مؤيّد اين سخن روايتى است كه در « إتْقان » از ابن حَجَر نقل مىكند كه : قد وَرَدَ عَنْ عَلِىٍّ أنَّهُ جَمَعَ الْقُرآنَ عَلَى تَرْتِيبِ النُّزُولِ عَقِبَ مَوْتِ النَّبىِّ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ [ و ءَالِه ] وَ سَلَّم . « از علىّ بن أبى طالب وارد شده است كه : او پس از ارتحال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلّم قرآن را طبق ترتيب نزول آن جمع كرد . »
اين روايت را ابن أبى داود تخريج نموده و از مسلّمات مداليل روايات شيعه است .
اين آن چيزى است كه ظاهر روايات سابقه بر آن دلالت دارد ؛ و ليكن جمهور از عامّه و أهل سنّت اصرار دارند بر آنكه : ترتيب آيات توقيفى است ، و بنابراين ، آيات مصحف دائر امروز كه همان مصحف عثمانى است مرتّب است بر همان ترتيبى كه پيغمبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم با اشارهء جبرئيل ترتيب داده است . و ظاهر روايات وارده در اين باب را تأويل مىكنند به اينكه جمع صحابه جمع همراه با ترتيب نبوده است بلكه جمعى بوده است از سورهها و آيات مرتّبشدهء آنها ، كه ايشان آنها را از پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلّم مىدانستند و حفظ داشتند ، در بين الدفّتين و در جاى واحد .
و تو اهل خبره و اطّلاع هستى كه : كيفيّت جمع أوّل كه روايات بر آن دلالت داشت ، اين ادّعا را صريحاً دفع مىكند . « 1 »
بارى اينها مطالبى بود از حضرت استاد قدِّس سرُّه كه در اينجا به مناسبت بحث از عدم تحريف قرآن نزد شيعه آورديم و چون اينك راجع به عقيدهء اساطين و علماى أعلام بزرگ شيعه دربارهء اعتقاد به عدم تحريف قرآن بحث مىشود ، مطالب نفيس و ارزشمند ايشان ضرورى مىنمود .
هامش
( 1 ) « الميزان فى تفسير القرآن » لآية الله العلّامة الطّباطبائى قدّس سرّه ، ج 12 ، ص 106 تا ص 133 ، ضمن بحث از تفسير آيه :إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ .