بوده است فىالجمله لا بالجمله .
حضرت استاد علاّمه قدس الله روحه الزّكيّة مطلب را ادامه مىدهند تا اينكه مىفرمايند :
أقول : و قريب به اين در بسيارى از روايات ديگر روايت شده است ؛ و از طريق شيعه از حضرت باقر العُلُوم عليه السّلام وارد است . و روايات - همانطور كه مىبينى - صريحند در دلالتشان بر آنكه : آيات در نزد پيغمبر أكرم صلى الله عليه و آله بر حسب ترتيب نزول مرتّب بودهاند ، سورههاى مكّيّه در مكّيّات و سورههاى مدنيّه در مَدَنيّات گرد آمده بود ، مگر آنكه از سورهاى مقدارى از آن در مكّه ، و مقدارى از آن در مدينه نازل شده باشد ؛ و اين فرض فقط در يك سوره تحقّق يافته است .
و لازمهء اين معنى آن است كه : اين اختلافى كه در مواضع آيات مشاهده مىكنيم مستند به اجتهاد صحابه باشد .
توضيح اين امر به آن است كه : ما روايات بسيارِ غير قابل شمارشى داريم در اسباب نزول كه دلالت دارند بر آنكه : آيات كثيرهاى در سُوَر مدنيّه در مكّه نازل شدهاند ، و بالعكس . و نيز رواياتى داريم كه دلالت دارند بر آنكه : آياتى از قرآن در أواخر زمان حيات پيغمبر صلى الله عليه و آله نازل شدهاند و آنها واقعند در سورههائى كه در أوائل هجرت نازل شدهاند ، و ميان اين دو وقت ، سُوَر كثيرهء دگرى نازل شده است ؛ مانند سورهء بقره كه در سنهء أوّل از هجرت واقع شد ؛ و در اين سوره ، آيات رِبا وارد است و روايات وارد است بر آنكه اين آيات ، از آخرين آياتى است كه بر پيغمبر نازل شده است ؛ حتّى از عمر روايت است كه گفت : مَاتَ رَسُولُ اللهِ وَ لَمْ يُبَيِّنْ لَنَا آيَاتِ الرِّبَا . « پيامبر رحلت نمود و براى ما آيات ربا را روشن بيان نفرمود . »
و در اين سوره است قوله تعالى :
وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ
- تا آخر آيه ( آيه 281 ) ، « بپرهيزيد از روزى كه در آن روز به سوى خدا رجعت داده مىشويد ! » و در روايت وارد است كه : اين آيه ، آخرين آيهاى است كه بر رسول الله نازل گشت .
بناءً على هذا اين آيات كه در نزولشان متفرّق بودهاند و در سورههائى قرار گرفتهاند