من حديث را در « موطّأ » مالك پيدا كردهام . « 1 »
در اينجا اشاره به چند نكته لازم است :
نكته اوّل : دهخدا در « لغتنامه » خود در ماده ذو الفقار از ترجمه « تاريخ طبرى »
هامش
( 1 ) عالم خبير و متضلّع مصرى شيخ محمود أبو ريّه در كتاب گرانقدر « أضواء على السّنّة المحمّديّة » طبع دوم ص 295 و 296 گويد : شافعى گويد : صحيحترين كتاب پس از كتاب الله ، « موطّأ » مالك است . [ 1 ] و دهلوى در « حجّة الله البالغة » گويد : طبقهء اوّل از كتب حديث منحصر است در سه كتاب : « موطأ » ، و « صحيح » بخارى و « صحيح » مسلم . و طبقهء دوم به قدر و قيمت طبقه اوّل نمىرسد و ليكن در رتبه پس از آنهاست و عبارتند از « سنن » أبى داود ، و ترمذى ، و نسائى . و طبقه سوم مسانيد و مصنّفاتى است كه قبل از بخارى و مسلم تصنيف شده است و يا در آن زمان و بعد از آن بوده است أمّا ميان احاديث صحيحه و حسنه و ضعيفه و معروفه و غريبه و شاذّه و منكره و خطا و صواب را جمع نموده است . و در ميان آنها نيز ثابت و مقلوب وجود دارد . و عمل و كار محدّثين مستند به طبقهء دوم از احاديث است . سيوطى در « تنوير الحوالك » از قاضى ابو بكر بن عربى نقل كرده است كه او گفته است : اوّلين اصل در كتب حديث « موطّأ » است ، و بخارى اصل دوم شمرده مىشود . مالك يكصد هزار حديث روايت كرده است و از ميان آنها ده هزار حديث برگزيده است . و سپس پيوسته آنها را بر كتاب و سنت ( يعنى سنّت عمليّه ) عرضه مىداشته است تا آنكه به 500 حديث رسيد - يعنى حديث مسند [ 2 ] و در روايت ابن الهباب آمده است كه : پيوسته مالك آن روايات را بر كتاب و سنّت عرضه مىداشت و با آثار و اخبار مىسنجيد و آزمايش مىنمود تا به 500 حديث بازگشت .
- [ 1 ] و در اينجا روايات ديگرى آمده است كه : در روى زمين پس از كتاب خدا كتاب صحيحى همچون « موطّأ » نيامده است و من در روى زمين كتابى را كه صواب آن بيشتر باشد از كتاب مالك نيافتهام . كتابى در روى زمين نزديكتر به قرآن از كتاب مالك نيست . پس از كتاب الله كتابى ثمر بخشتر از « موطّأ » نيست و گروهى بر « موطّأ » نام صحيح نهادهاند . ( شرح زرقانى بر موطّأ ، ج 1 ، ص 9 ) -
- [ 2 ] حديث مسند حديثى است كه صحابى به رسول اكرم نسبت مىدهد ، و سند آن تا صحابى در ظاهر متصل مىباشد ، و حديث مرسل حديثى است كه از سلسله سندش صحابى ساقط شده است و راوى تابعى آن را مباشرةً از رسول خدا روايت مىنمايد ، و حديث موقوف حديثى است كه به صحابى نسبت داده شده است قولًا يا فعلًا و يا مانند آن متّصل باشد يا منقطع . و حديث مرفوع حديثى است كه صحابى در آن از رسول خدا خبر مىدهد . ( شيخ محمود أبو ريّه ) . -