[ نَفِيسٍ ] ثَقَلٌ . فَسماهُمَا ثَقَلَيْنِ إعْظَاماً لِقَدْرِهِمَا وَ تَفْخِيماً لِشَأنِهِمَا . « 1 »
« رسول خدا صلّى الله عليه و آله كتاب الله و عترت را دو ثقل ناميد ، به علت آنكه گرفتن آن دو سنگين است . و به هر چيز خطير ( نفيس ) ثَقَل گفته مىشود ، و به جهت بزرگداشت ميزان قدر آنها و اهميّت و مقام بلند و رفيع آنها پيغمبر آن دو را ثَقل ناميد . »
و در « صحاح اللّغَة » گويد : وَ الثّقَلُ بِالتّحْرِيك : مَتَاعُ المُسَافِرِ وَ حَشَمُهُ . « 2 » « ثقل با حركت قاف ، متاع و اثاثيه و اسباب مسافر و خدم و دستياران اوست . »
و در « مصباح المنير » گويد : وَ الثّقَلُ : الْمَتَاعُ ، وَ الْجَمْعُ أثْقَالٌ مِثْلُ سَبَبٍ وَ أسْبَابٍ . قَالَ الْفارَابِىّ : الثّقَلُ : مَتَاعُ المُسَافِرِ وَ حَشَمُهُ . « 3 » « ثقل متاع است و جمعش اثقال ، مثل سبب كه جمعش اسباب آيد . و فارابى گويد : ثَقَل متاع مسافر و حَشَم اوست . »
و در « أقرب الموارد » گويد : وَ الثّقَلُ وِزَانَ سَبَبٍ مَتَاعُ المُسَافِرِ وَ حَشَمُهُ . يُقَالُ : لِلْمُسَافِرِ ثَقَلٌ كَثِيرٌ . وَ كُلّ شَىْءٍ نَفِيسٍ مَصُونٍ ، وَ مِنْهُ إنّى تَارِكٌ فِيكُمُ الثّقَلَيْنِ : الْقُرآنَ وَ عِتْرَتِى . ج أثْقَالٌ . وَ أصْلُ الثّقَلِ مَا يَكُونُ مَعَ الانْسَانِ مِمّا يُثْقِلُهُ . « 4 »
و در « الصّوَاعِقُ المُحْرِقَة » گويد : ( تنبيهٌ ) : رسول خدا صلى الله عليه و آله قرآن و عترتش را كه عبارتند از اهل و نسل و نزديكترين خويشاوندان ، ثَقَلَيْن ناميد ، به علّت آنكه ثَقَل به هر چيز نفيس خطير مصون گويند و اين دو تا از اين قبيل مىباشند ، زيرا كه هر كدام از آنها ، معدن علوم لدنّى و اسرار و حِكَم بلندرتبه و احكام شرعيه هستند ، فلهذا آن حضرت تحريض و تأكيد فرمود بر اقتداء و تمسّك به آنها و فراگيرى و تعلّم از آنها و فرمود : الْحَمْدُ لِلّهِ الّذِي جَعَلَ فِينَا الْحِكْمَةَ أهْلَ الْبَيْتِ « حمد اختصاص به خدا دارد ، آن كه حكمت را در ما اهل بيت قرار داد . »
و گفته شده است : كتاب و عترت را ثَقَلَيْن گويند به جهت ثقل وجوب رعايت
هامش
( 1 ) « نهاية » ابن اثير ج 1 ، ص 216 ماده ثقل .
( 2 ) « صحاح اللّغة » طبع بولاق سنه 1282 ، ج 2 ، ص 160 مادّه ثقل .
( 3 ) « مصباح المنير » شهاب فيومىّ ، طبع سنگى ، مادّه ثقل .
( 4 ) « اقرب الموارد » سعيد خورى شرتوتى لبنانى ، ج 1 ، ص 91 مادّه ثقل .