[ بحث درباره مفاد حديث ثقلين ]
اينك كه قطعيّت صدور اين حديث مبارك كالشّمس فى رابعة النّهار ملموس و محسوس و مشهود شد ، وارد در متن حديث مىشويم :
إنّمَا أنَا بَشَرٌ يُوشِكُ أنْ يَأتِىَ رَسُولُ رَبّى فَاجِيبَ ( يا عباراتى مشابه با آن ) إنّى تَارِكٌ فِيكُمُ الثّقَلَيْنِ : كِتَابَ اللهِ - حَبْلٌ مَمْدُودٌ مِنَ السّماءِ إلَى الأرضِ - وَ عِتْرَتِى أهْلَ بَيْتِى ( يا عباراتى مشابه با آن ) .
از اينكه مىفرمايد : من از خودم باقى مىگذارم و يادگار مىگذارم و يا جانشين مىگذارم ، و من مىروم و رسول پروردگارم را اجابت مىكنم ، و اينها را در ميان شما خليفه قرار مىدهم ، استفاده مىشود كه قرآن و عترت از جهت اهميّت به مثابهء نفس خود آن حضرت هستند و بر امّت لازم است نه تنها از نقطه نظر تشريف ، بلكه از جهت اشرافِ آنها بدانها با نظر تكريم و تعظيم و تفخيم بنگرند و آنها را ولىّ و والى و مُسَيْطر و مُهَيْمن بر خود بدانند ، به مثابه حيات رسول الله كه وَلىّ و والى و مسيطر و مهيمن بود . و از جمله فَانْظُرُوا كَيْفَ تَخْلُفُونّى فِيهِمَا كه در بسيارى از مصادر روايات گذشت ، استفاده مىشود كه قرآن و عترت ، خليفه رسول خدا مىباشند و حضرت مىفرمايد : اى امّت من اينك من مىروم ، شما بنگريد تا وجود باقى من و هستى مُداوِم من كه قرآن و عترت است ، چگونه شما مرا و حقيقت مرا و امر و نهى
هامش
ثقلين را از ترمذى و أحمد بن حنبل روايت كرده است مىگويد : ذكر كردن ابن جوزى اين حديث را در « علل متناهيه » غلط است و يا غفلت است از استحضار بقيهء طرق آن . بلكه در « صحيح » مسلم از زيد بن ارقم روايت است كه رسول خدا صلّى الله عليه و آله در روز غدير خمّ كه آبى است در جُحفة فرود آمد . در اينجا ابن حجر حديث زيد را روايت مىكند و سپس مىگويد : و در روايت صحيحه است كه : إنّى تارك فيكم أمرين لن تضلّوا ان اتّبعتموهما و هما كتاب الله و أهل بيتى و عترتى و طبرانى اين زياده را دارد كه : انّى سألت ذلك لهما ، فلا تقدّموهما فتهلكوا ، و لا تقصروا عنهما فتهلكوا ، و لا تعلّموهم فانّهم أعلم منكم . و پس از آن مىگويد : و در روايتى است كه : كتاب الله و سُنّتى ، و اين است مراد از احاديثى كه بر كتاب خدا اقتصار كرده ، زيرا سُنّت مبيّن كتاب است و ذكر كتاب ما را از ذكر سنّت بىنياز مىكند . و بالجملة حاصل گفتار ترغيب و تحريض و تأكيد است بر تمسّك به كتاب و سنّت و به عالمان به آن دو از اهل بيت ، و از مجموع استفادهء بقاء اين امور سه گانه تا روز قيامت خواهد شد .