الباطل فأدركه ( يعنى معاوية و أصحابه ) « 1 » « امير المؤمنين عليه السّلام گفتند : ابدا اين طور نيست كه از بين بروند و به كلّى ريشهكن شوند . سوگند به خدا كه آنها به صورت نطفههائى در صلبهاى مردان و در رحمهاى زنان مىباشند . هر زمان كه ظهور كند و طلوع نمايد از ايشان رئيسى و شاخصى ، كشته مىشود تا بالاخره در عاقبت به صورت دزدانى در مىآيند كه به چاپيدن اموال و ربودن آنها اشتغال مىورزند . ( يعنى آنقدر بىاهميّت مىگردند كه قيامشان به حكومت و امارتى نيست و به مذهب و ملّتى استناد ندارند و به عقيدهاى دعوت نمىكنند . شأن آنها شأن اشرار و دزدان چاپنده و قطّاع طريق خواهد بود » .
و آن حضرت گفتند : « پس از من شما خوارج را نكشيد زيرا كسى كه طالب حقّ باشد و به آن نرسد مانند كسى نيست كه طالب باطل باشد و به آن برسد . ( سيّد رضى گويد : يعنى معاويه و اصحابش ) » .
ابن أبى الحديد پس از آنكه افراد كثيرى از خوارج را نام برده است كه بعد از امير المؤمنين عليه السّلام به دنيا آمدهاند ، و طريق اسلاف خود را نداشتهاند بلكه سعى و همّشان ناامنى راهها و فساد در روى زمين و أخذ اموال غير مباح بوده است مىگويد : و از كسانى كه مشهورند به عقيدهء خوارج ، آنان كه صدق گفتار امير المؤمنين عليه السّلام كه فرمود : إنّهم نطف فى أصلاب الرّجال و قرارات النّساء بدانها تمام مىشود و معلوم مىگردد : عكرمه غلام ابن عبّاس ، و مالك بن أنس أصبحى فقيه است « 2 » . روايت شده است از او كه چون از على عليه السّلام و عثمان و طلحه و زبير نام
هامش
( 1 ) - « نهج البلاغه » خطبهء 59 ، طبع مصر با تعليقهء عبده ، ص 107 و ص 108 .
( 2 ) - شرح احوال عكرمه غلام عبد الله بن عباس را در ج 3 ، ص 210 تا ص 214 در درس 40 تا 45 ، در شرح آيه تطهير از « امامشناسى » ذكر كرديم و دانستيم كه رأيش نظر خوارج بوده است . و در « تنقيح المقال » ج 2 ، ص 256 اين معنى را تأييد مىنمايد . و امّا مالك بن أنس أصبحى صاحب كتاب « موطّأ » كه يكى از أئمّهء اربعهء عامّه است خارجى بودن او در كتابى ديده نشده است . در « روضات الجنّات » طبع سنگى ، ص 583 شرح احوال او را آورده است و او را اولين كسى شمرده كه آنها بدعت عمل به رأى و قياس را دائر كردند . در سنهء 95 متولّد شد و در سنهء