آنچه را كه خداوند از مخلوقات خود آفريده است ، به جهت تقويت قدرت و سلطنت خويش نبوده است ، و نه از جهت ترس از عواقب زمان و دگرگونى دوران ، و نه براى كمكجوئى و يارى خواهى براى غلبه و سيطرهء بر نظير و مثل خودش كه در صدد محاربه برآمده و براى منازعه تاخته است ، و نه به جهت غلبه بر شريكى كه مفاخرت جويد ، و نه به جهت غلبه بر ضدّى كه با او به حسب و رفعت و بلندى مرتبه و مقام معارضه نمايد . و ليكن اين مخلوقات و آفريدهشدگانش همه خلائقى هستند در تحت اراده و ادارهء تربيت و مملوكيّت او ، و بندگانى مىباشند ذليل و حقير كه همگى تكوينا سر بر سجدهء تذلّل نهاده و در برابر عظمت و جلال او كرنش دارند .
در اشياء داخل نشده و حلول نكرده است تا گفته شود او در اشياء است . و از اشياء دور و جدا نشده است تا گفته شود از آنها منفصل است . خلقت و آفرينشى را كه ابتدا فرموده است او را خسته ننموده و به تعب نيفكنده است . و تدبير امور آفريدگان او را سنگين نكرده و از پاى در نياورده است . و عجز و ناتوانى از ادارهء امور خلايق در آستانهء او فرود نيامده و در خانهء او ننشسته است . و در آنچه به قضاء و حكم كلّى خود حكم فرموده و به مقدّرات اندازه زده ، شبهه و شكّى بر او داخل نشده است . بلكه قضاء متقن و علم محكم و امر مبرم اوست كه سارى و جارى است . آن خداوند با وجود نقمتها و عذابهاى وارده در اثر پاداش ، باز هم مورد اميد و رجاى رحمت است . و با وجود نعمتها و گسترش موائد كرم و عطا و امتنان ، باز هم مورد خشيت و رهبت است » .
پنجم : خطبهء صد و پنجاهم از « نهج البلاغه » :
الحمد للّه الدّالّ على وجوده بخلقه ، و بمحدث خلقه على أزليّته ، و باشتباههم على أن لا شبه له . لا تستلمه المشاعر و لا تحجبه السّواتر ، لافتراق الصّانع و المصنوع ، و الحادّ و المحدود ، و الرّبّ و المربوب .
الأحد لا بتأويل عدد ، و الخالق لا بمعنى حركة و نصب ، و السّميع لا بأداة ، و البصير
امام شناسى (فارسى) — صفحة 351
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٣٥١