تقدّم امير المؤمنين عليه السّلام در علم فلسفه و حكمت
و از جمله علوم ، علم فلسفه و حكمت است كه در اين باره حكماء و فلاسفه به ظهور آمدند و امير المؤمنين عليه السّلام بر تمامى ايشان رجحان و برترى دارد .
از گفتار اوست : أنا النّقطة أنا الخطّ ، أنا الخطّ أنا النّقطة ، أنا النّقطة و الخطّ « من نقطه هستم من خطّ هستم ، من خطّ هستم من نقطه هستم ، من نقطه و خطّ هستم » « 1 » .
و در تفسير و بيان اين جملات ، جماعتى گفتهاند : قدرت اصل است ، و جسم حجاب قدرت است ، و صورت حجاب جسم است . چون نقطه اصل است و خطّ حجاب آن و مقام آن است ، و حجاب غير از جسد ناسوتى است .
و چون از عالم علوى از آن حضرت سؤال نمودند در پاسخ گفت : صور عارية عن الموادّ ، عالية عن القوّة و الاستعداد ، تجلّى لها فأشرقت ، و طالعها فتلألأت ، و ألقى فى هويّتها مثاله فأظهر فيها أفعاله . و خلق الانسان ذا نفس ناطقة إن زكّاها بالعلم فقد شابهت جواهر أوايل عللها ، و إذا اعتدل مزاجها و فارقت الأضداد فقد شارك بها السّبع الشّداد « 2 » « صورتهائى هستند عارى از مادّه ، و برتر از اينكه تماميّت و كمال آنها با قوّه و
هامش
سبعين دربارهء اهل بيت در كتاب خود « ينابيع المودّة » طبع اسلامبول از ص 230 تا ص 241 هفتاد حديث از كلمات قصار امير المؤمنين عليه السّلام را ذكر نموده است . و لا يخفى آنكه مورّخ امين مسعودى در « مروج الذهب » ج 2 ، ص 299 تا ص 303 بعضى از كلمات قصار حضرت رسول الله صلّى اللّه عليه و آله را بيان كرده است و گفته است : اين كلمات مختص به آن حضرت بوده و قبل از آن حضرت احدى از مردم به آن كلمات زبان نگشوده است .
( 1 ) - معناى أنا النقطة مقام وحدت است . و انا الخط مقام كثرت كه از وحدت بدانجا پائين مىآيد و معناى أنا الخط أنا النقطة مقام كثرت است و سپس از آنجا به مقام وحدت بالا مىرود . و أنا النقطة و الخط مقام جامعيت بين آن دو مىباشد ، و مقام وحدت در كثرت و كثرت در وحدت است كه هو النقطة الوحدة بين قوسى الاحديّة و الواحدية و فناء در ذات با بقاء به ذات خواهد بود .
( 2 ) - دربارهء اين حديث شريف در ج 3 از « معادشناسى » از دورهء علوم و معارف اسلام در مجلس 17 ص 160 و ص 161 بحث مختصرى به ميان آمده است .