و جمع كند فقط يك دست از آنها جمع كرده و بسته است و ليكن دستهاى بسيارى از آنها را به روى خود بسته است » .
و نيز گفتار آن حضرت كه : و من تلن حاشيته يستدم من قومه المودّة « و كسى كه با اهل خود و خواصّ خود ، به نرمى و ملاطفت رفتار كند پيوسته از قوم و خويشان خود محبّت به او مىرسد » .
و نيز گفتار آن حضرت كه : و من جهل شيئا عاداه « كسى كه چيزى را جاهل باشد ، با آن دشمنى مىكند » . انسان دشمن مجهولات خود مىباشد . و مثل اين گفتار ، كلام خداست كه مىگويد :
بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ
« 1 » « بلكه ايشان تكذيب كردند و دروغ شمردند چيزى را كه در علم به آن احاطه و سيطرهاى ندارند » .
و نيز گفتار آن حضرت كه : المرء مخبوء تحت لسانه ، فإذا تكلّم ظهر « مرد در زير زبان خود پنهان است ، چون سخن گويد ظاهر و هويدا مىگردد » . و مثل اين گفتار ، كلام خداست كه مىگويد : و لتعرفنّهم فى لحن القول « 2 » « اى پيغمبر تو منافقين را از لحن گفتار و از طريق سخن گفتن آنان ، البته و البته مىشناسى » .
و نيز از گفتار آن حضرت است كه : قيمة كلّ امرء ما يحسن « 3 » « قيمت و بهاى هر كس به قدر دانش اوست » . و مثل اين گفتار ، كلام خداست كه مىگويد :
إِنَّ اللَّهَ
هامش
( 1 ) - آيه 39 ، از سورهء 9 : توبه : بل كذّبوا بما لم يحيطوا بعلمه و لمّا يأتهم تأويله كذلك كذّب الّذين من قبلهم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين .
( 2 ) - آيه 30 ، از سورهء 47 : محمد صلّى اللّه عليه و آله و لو نشاء لأريناكهم فلعرفتهم بسيماهم و و لتعرفنهم فى لحن القول و الله يعلم اعمالكم .
( 3 ) - در « نهج البلاغه » ج 2 ، حكمت 81 آمده است كه : قيمة كلّ امرء ما يحسنه « ارزش وجودى هر مرد به اندازهء علمى است كه فرا گرفته و خوب از عهدهء آن بر آمده است » . سيّد رضى گويد : و هذه الكلمة التى لا تصاب لها قيمة ، و لا توزن بها حكمة ، و لا تقرن اليها كلمة « و اين گفتار از سخنانى است كه هيچ ارزشى بدان نمىرسد ، و هيچ كلمهء حكمتى با آن هم ميزان نمىگردد ، و هيچ گفتارى با او قرين و عدل نمىشود » . ( « نهج البلاغه » طبع مصر ، با تعليقهء عبده ، ج 2 ، ص 154 ) .