هل مثل جمعك للقرآن تعرفه * لفظا و معنى و تأويلا و تبيينا
2 « 1 » « آيا مثل تو اى على ، در جمعآورى قرآنى كه او را مىشناسى از جهت لفظ و معنى و از جهت تأويل و مراد و از جهت روشن ساختن معنى ، كسى قرآن را جمع نموده است » ؟
و خطيب منيح گويد :
علىّ جامع القرآن جمعا * يقصّر عنه جمع الجامعينا
« على است كه قرآن را چنان جمع نمود كه تمامى جمع جمع كنندگان در برابر جمع او كوتاه و نارساست » .
و امّا آنچه كه روايت شده است : أبو بكر و عمر و عثمان قرآن را جمع كردند ، امّا ابو بكر چون از او درخواست نمودند كه قرآن را جمع كند گفت : كيف أفعل شيئا لم يفعله رسول الله و لا أمرنى به « من چگونه دست به كارى زنم كه رسول خدا خودش به آن دست نزد و مرا هم امر بدان ننمود » ؟ اين روايت را بخارى در « صحيح » خود آورده است .
و امّا على مدعى بود كه پيغمبر او را امر به جمع و تأليف قرآن نموده است . از اين گذشته ايشان زيد بن ثابت و سعيد بن عاص و عبد الرّحمن بن حارث بن هشام و عبد الله بن زبير را امر به جمع كردن قرآن نمودند ، پس قرآن نتيجهء جمع اين چهار نفر است « 2 » .
تقدّم امير المؤمنين عليه السّلام در علم قرائات
و از جمله علومى كه على در آن از همه پيش بود ، علم قرائتها بود كه علماء قرائات در اين زمينه پيدا شدند . أحمد بن حنبل و ابن بطّة و أبو يعلى در
هامش
( 1 ) - جزو قصيدهاى است از صاحب بن عبّاد كه اول آن اين است : حبّ النبى و أهل البيت معتمدى - إذ الخطوب أساءت رأيها فينا . و تمام قصيده را سبط ابن جوزى در « تذكرة الخواص » ص 88 آورده است .
( 2 ) - « مناقب » ابن شهرآشوب ، طبع سنگى ، ج 1 ، ص 266 و ص 267 .