زد ؛ و بر او غلبه كرد . »
و در بعضى وارد است كه : كُلُّ أحَدٍ أعْلَمُ مِنْ عُمَرَ .
و در بعضى وَ كُلُّ النَّاسِ أفْقَهُ مِنْ عُمَرَ « تمام مردم از عمر دانشمندتر ؛ و تمام مردم از عمر فقيهترند . » « 1 »
و در بعضى وارد است كه : كُلُّ النَّاسِ أفْقَهُ مِنْ عُمَرَ حَتَّى رَبَّاتِ الْحِجَالِ ؛ ألَا تَعْجَبُونَ مِنْ إمَامٍ أخْطَأَ وَ امْرَأةٍ . أصَابَتْ ؛ فَاضَلَتْ إمَامَكُمْ فَفَضَلَتْهُ ( فَنَضَلَتْهُ « 2 » ) !
« همگى مردمان از عمر فقيهترند ؛ حتّى زنهاى پردهنشين كه در اطاقها و حجلهها پرورش يافتهاند . آيا در شگفت نمىآئيد دربارهء پيشوائى كه خطا كند ؛ و زنى كه صواب كند ؟ ! اين زن در دانش و فضل با إمام شما مفاخرت نمود ؛ و در مقام غلبه بر آمد ؛ و بر او غالب شد . »
و در بعضى وارد است : كُلُّ النَّاسِ أفْقَهُ مِنْ عُمَرَ حَتَّى الْمُخَدَّرَاتِ فِى الْبُيوتِ .
« همگى مردمان از عمر فقيهترند ، حتّى مخدّراتِ پشت پرده در خانه ها . »
حاكم نيشابورى ، طرق اين روايت را كه به عمر منتهى مىشود ؛ همانطور كه در « مستدرك » خود ج 2 ، ص 177 گفته است ؛ در جزوهء بزرگى جمع آورى كرده و گفته است : سندهاى صحيحه بر تواتر اين خطبه از عمر بن خطّاب دلالت دارد و ذَهَبى در « تلخيص المستدرك » گفتار حاكم را تثبيت و تقرير نموده است و خطيب بغدادى در « تاريخ » خود ج 3 ، ص 257 با طرق متعدّدى اين حديث را
هامش
( 1 ) - سيد بن طاوُس در « طرائف » ص 471 از حميدى در كتاب جمع بين صحيحين روايت كرده است كه : إنّ عمر بن الخطّاب أمر على المنبر أن لا يزاد فى مهور النّساء على قدرٍ ذكره ؛ فذكّرته امرأةٌ من جانب المسجد يقول الله تعالى :وَ إِنْ أَرَدْتُمْ *- الآية - فقال : كلّ النّاس أعلَم من عمر حتّى النّساء . و زمخشرى در « كشّاف » بدين لفظ آورده است كه : عمر براى خطبه ايستاد و گفت : أيها النّاس لا . تغَالُوا بصداقِ النّساء ؛ فلو كانت مكرمة فى الدّنيا أو تقوى عند الله لكان أولاكم بها رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم ما اصدق امرأة اكثر من اثنى عشر أوقيه . فقامت إليه المرأة فقالت له : يا أمير المؤمنين ! لم تمنعنا حقّا جعله الله لنا ؟ و الله يقول : «وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً» فقال عمر : كلّ أحد أعلم من عمر ثُمّ قال لأصحابه : تسمعوننى أقول مثل هذا القول فلا . تنكرونه على حتّى ترد على امرأة ليست من أعلم النّساء .
( 2 ) - اين قضيّه را بدين كيفيّت ، آية الله سيّد شرف الدّين عاملى در كتاب « النّصّ و الاجتهاد » طبع دوّم ، ص 259 آورده است و گفته است : « به اين الفاظ بسيارى از حافظين سنن و پاسداران آثار روايت كردهاند . و ابن أبى الحديد در أحوال عمر ، ص 96 از جلد سوّم « شرح نهج البلاغة » بطور ارسال مسلّمات نقل كرده است . » أمّا در ضبط آية الله عاملى عبارت آخر بدين صورت است : ناضَلَتْ إمامَكُم فَنَضَلَتْهُ . « آن زن با امام شما در مقام تيراندازى بر آمد و به امام شما تير زد ، و وى را مغلوب ساخت . »