خلاف واقع بودن و كذب اين أخذ به حدّى است كه انسان را حيرت زده مىكند ؛ و به بهت مىكشاند ؛ و گناه آشكار و روشنى است ؟ ! و چگونه شما از اين مال مىگيريد ؛ در حالى كه بعضى از شما به بعضى دگر رسيدهايد ، و با تماسّ خارجى متّصل شده و نفوستان به هم پيوسته و متّحد شده است ؟ و آن زنان از شما ، به قرار داد عقد خود براى اين مهريّه ، تعهّد و ميثاق استوارى را گرفتهاند . »
سپس آن زن به عمر گفت : معناى قِنْطار مالى است كه به قَدرِ دِيَهء انسان « 1 » باشد ؛ و آن از چهار صد درهم بيشتر است . عمر گفت : كُلُّ أحَدٍ أَفْقَهُ مِنْ عُمَرَ « تمام أفراد از عمر در مسائل خود داناترند . »
و از آنجا به منبر برگشت و خطبه خواند و گفت : أيُّهَا النَّاسُ إنِّى كُنْتُ نَهَيْتُ أنْ يتَزَوَّجَ الرَّجُلُ عَلَى أكْثَرَ مِنْ أرْبِعِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ إنَّ امْرَأةً أفْقَهَ مِنْ عُمَرَ جَاءَتْنِى فَحَاجَّتْنِى بِكِتَابِ اللهِ فَحَجَّتْ وَ فَلَجَتْ ؛ وَ إنَّ الْمَهْرَ مَا تَرَاضَى بِهِ الْمُسْلِمُونَ . « 2 » « إى مردم ! من نهى كردم كه مردى كه زن مىگيرد ، بيش از چهارصد درهم براى او مهريّه تعيين كند ؛ و ليكن زنى كه از عُمَر فقيهتر بود ؛ نزد من آمد ؛ و با كتاب خدا احتجاج و استدلال نمود . و بر من غلبه كرد ، و پيروز شد . مهريّه همان است كه مسلمين در عقد نكاح با هم تراضى كنند ؛ و به دلخواه طرفين زن و شوهر صورت گيرد . »
استاد گرامى علّامهء طباطبائى - رضوان الله عليه - از تفسير « الدّرّ المنثور » آوردهاند كه سيوطى از عبد الرّزّاق و ابن مُنذر از عبد الرّحمن سُلَمى ، و نيز از سعيد بن منصور و أبى يعْلى با سند جيد از مَسْرُوق ؛ و همچنين از سعيد بن منصور و عبد بن
هامش
( 1 ) - ديهء مرد مسلمان عبارت است از هزار دينار طلا ، و يا ده هزار درهم نقره ، و يا صد نفر شتر و يا دويست عدد گاو ، و يا هزار عدد گوسفند .
( 2 ) - « إيضاح » فضل بن شاذان با تعليقهء سيد جلال الدّين ارموى حسينى محدّث ، ص 194 و ص 195 فضل بن شاذان أزدى نيشابورى از أعاظم أصحاب و مشايخ طائفهء حقّه محقّهء شيعهء اثنا عشريّه بوده است از طايفهء أزد و سكونت او در نيشابور بوده و در سنهء 260 وفات كرده است . جلالت و عظمت شأن اين مرد به حدّى است كه حضرت إمام أبومحمّد حسن عسكرى عليه السّلام مىفرمايد : أغْبِطُ أهلَ خراسَانِ بِمَكانِ الْفَضْلِ بن شاذان و كونه بين أظهرهم « من بر أهالى خراسان غبطه مىخورم كه فضل بن شاذان در آنجا است . » كتاب « ايضاح » او ، از نفيسترين كتب و ذخائر علميّهء شيعه مىباشد .