عليهذا معناى اين عبارت چنين مىشود كه : اگر شما از آنها راضى شويد ؛ پس راضى شدهايد از كسى كه خداوند از او راضى نشده است ؛ و رضايت پيدا كردهايد ، در جهت مخالف رضاى خدا ! و سزاوار نيست كه مؤمنى از آنچه خدايش را به غضب مىآورد ؛ رضا دهد . پس اين عبارت با بليغترين وجهى از كنايه مىفهماند كه مؤمنين نبايد از منافقين راضى شوند . « 1 »
و شاهد بر اين مطلب ، در تفسير علىّ بن إبراهيم آورده است كه چون پيغمبر « صلّى الله عليه و آله و سلّم » از تبوك مراجعت كردند ؛ أصحاب مؤمنينِ ايشان متعرّض منافقين مىشدند ؛ و آنها را أذيّت مىنمودند ؛ خداوند اين آيه را فرستاد كه متعرّض آنها نشويد . « 2 »
و در « مجمع البيان » گويد : اين آيات دربارهء جَدُّ بْنُ قَيس و مُعَتَّبُ بْنُ قُشَير و دستياران آنها از منافقين وارد شده است كه : هشتاد نفر بودهاند ؛ و چون رسول خدا « صلّى الله عليه و آله و سلّم » از تبوك بازگشتند ؛ به أصحاب خود گفتند : لَا تُجَالِسُوهُمْ وَ لَا تُكَلِّمُوهُمْ ( با آنها منشينيد و با آنها سخن مگوئيد ) از ابن عبّاس ؛ و گفته شده است كه دربارهء عَبْدُاللهِ بْن ابَىّ نازل شده است كه براى پيغمبر قسم ياد كرد كه پس از اين از آنحضرت تخلّف نكند ؛ و از او خواست كه از او راضى باشد . از مُقاتل . « 3 »
نزول سُوَر قرآن براى منافقين ، ايجاد تزلزل و اضطراب مىكرد
و همچنين دربارهء منافقين از أعراب باديه نشين آمده است كه :
الْأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً وَ نِفاقاً وَ أَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
-
وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يَتَّخِذُ ما يُنْفِقُ مَغْرَماً وَ يَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ .
« 4 »
« عرب هاى « 5 » بيابان نشين در كفر و نفاق از ديگران شديدترند ؛ و ( به علّت توغّل ،
هامش
( 1 ) - تفسير « الميزان » ج 9 ، ص 382 .
( 2 ) - « الميزان » ج 9 ، ص 388 .
( 3 ) - « مجمع البيان » ج 3 ، ص 61 ، و « الميزان » ج 9 ، ص 388 .
( 4 ) - آيه 97 و 98 ، از سورهء 9 : توبه .
( 5 ) - راغب اصفهانى در « مفردات » خود گفته است : عَرَب فرزند اسمعيل است ، و جمع آن اعراب است در اصل لغت ؛ ولى ، اعراب را نام براى بيابان نشينها گذاشتهاند .