پيامبر مىرسيدند و عذر مىخواستند . دستهاى مىگفتند : از اين پس ما با تو در غَزوات شركت مىكنيم . اين آيه نازل شد :
فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلى طائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَداً وَ لَنْ تُقاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخالِفِينَ .
« 1 »
« و اى پيغمبر اگر خداوند تو را به گروهى از ايشان بازگرداند كه از تو استيذان براى بيرون رفتن براى جنگ را بنمايند ؛ در جوابشان بگو : شما ديگر هيچگاه با من بيرون نخواهيد شد ؛ و هيچگاه با من دشمنى كارزار نخواهيد نمود زيرا كه شما در أوَّلين مرحله از تخلّف و نشستتان از جنگ ، إظهار مسرّت كرده و راضى بودهايد ؛ بنابراين اينك هم بنشينيد با نشستگان و تخلّف كنندگان ! »
علّامهء طباطبائى - رضوان اللهعليه - فرمودهاند : مراد از خالِفِين كسانى هستند كه به حسب طبع از جنگ تخلّف مىكنند ؛ همانند زنان و بچگان ، مريضان ، و زمين گيران . و بعضى گفتهاند : مراد كسانى هستند كه بدون عذر تخلّف كردهاند . و بعضى گفتهاند : مراد از منافقين و أهل فساد مىباشند . و جملهء
فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلى طائِفَةٍ مِنْهُمْ
- الاية ، دلالت دارد بر اينكه اين آيه و آيات سابقه و لاحقهاى كه در سياق ، با آن مشابهند ؛ در سفر تبوك نازل شده است ؛ و هنوز پيامبر أكرم « صلّى الله عليه و آله و سلّم » به مدينه مراجعت ننموده بودند . « 2 »
و طريق عذر خواهى و سوگندهاى مؤكّدهء آنها را بر آنكه پيامبر از گناه ايشان چشم پوشى كند ؛ و از آنها راضى گردد ، در اين آيات بيان مىفرمايد :
يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبارِكُمْ وَ سَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ - سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ
هامش
( 1 ) - آيه 83 ، از سورهء 9 : توبه .
( 2 ) - تفسير ( الميزان ) ج 9 ، ص 378 ، و تفسير « مجمع البيان » ج 3 ، ص 56 .