هامش
- عثمان گفت : براى آزاد كردن تو مىدهم . أبوذر گفت : اگر بگويند : او را آزاد نمىكنيم مگر آنكه تمام مالت را بدهى ؟ ! عثمان گفت : براى آزاد كردن تو مىدهم .
أبوذرّ گفت : اللهُ أكْبَرُ حبيب من رسول خدا روزى به من گفت : چگونه هستى اى أبوذرّ در وقتى كه به تو بگويند : كدام يك از شهرها نزد تو محبوب تر است كه در آنجا باشى ؟ و تو بگوئى مكّه حرم خدا و حرم رسول خدا ؛ در آنجا عبادت كنم تا مرگ من فرارسد ؛ و به تو بگويند : لَا وَ لَا كَرَامَةَ لَكَ ! پس از آن بگوئى : حرم رسول خدا « صلّى الله عليه و آله و سلّم » ؛ و به تو بگويند : لَا وَ لَا كَرَامَةَ لَكَ ! و سپس بگويند : كدام يك از شهرها نزد تو مبغوضتر است كه در آنجا باشى ؟ و تو بگوئى رَبَذَه آن محلّى كه من بر غير دين إسلام در آنجا بودهام ؛ و به تو بگويند : برو به رَبَذَه !
من به رسول خدا « صلّى الله عليه و آله و سلّم » گفتم آيا اى رسول خدا اين أمر واقع شدنى است ؟
رسول خدا گفت آرى سوگند به آن كسى كه جان من در دست اوست واقع شدنى است .
فقلت يا رسول الله أفَلَا أضَعُ سَيْفى هذا عَلَىِ عَاتِقِى فَأضْرِبَ بِهِ قُدُماً قُدُماً من گفتم اى رسول خدا ! آيا در آن وقت من اين شمشيرم را بر دوشم نگذارم ، و بدون اينكه به راست و چپ متمايل شوم ، و بدون اينكه خم شوم ، مرتّباً جلوى خودم را از دم تيغ آن بگذرانم و جلو بروم ؟ !
رسول خدا فرمود : لَا ! سْمَعْ وَ اسْكُتْ وَ لَوْ لِعَبْدٍ حَبَشِىٍّ وَ قَدْ أنْزَلَ فِيكَ وَ فِى عُثْمَانَ آيةً « نه چنين كارى را مكن ! بشنو و ساكت باش گرچه در برابر غلام حبشى باشى ! خداوند دربارهء تو و عثمان آيهاى را نازل كرده است . » گفتم : اى رسول خدا آن آيه چيست ؟ ! رسول خدا گفت : قَوْلُهُ تَعَالَى :وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَكُمْ لا تَسْفِكُونَ دِماءَكُمْ وَ لا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ-ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْكُمْ مِنْ دِيارِهِمْ تَظاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ إِنْ يَأْتُوكُمْ أُسارى تُفادُوهُمْ وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْراجُهُمْ أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ( آيه 84 و 85 ، از سورهء 2 : بقره )
« و به ياد بياوريد زمانى را كه از شما پيمان گرفتيم كه : خونهاى خود را مريزيد ! و خودتان را از شهرها و ديارتان بيرون مكنيد ! پس شما هم بر آن پيمان ، إقرار و تعهّد نمودند ؛ و خود شما هم حضور داشته و گواه بوديد - و با وجود اين قضيّه شما همان كسانى بوديد كه خودتان را مىكشيد ! و جماعتى از خودتان را از شهرها و ديارشان بيرون مىكنيد كه در ستم و دشمنى با آنها شما پشت به پشت يكديگر داده ، و متّفقاً بر عليه آنها ظلم مىكنيد ! در حالىكه اگر آنهائى را كه إخراج كردهايد ، نزد شما به عنوان إسارت بيايند ، فِديه مىدهيد و آنان را آزاد مىكنيد ؛ در حالى كه أصل إخراج آنها بر شما حرام بوده است ! آيا شما به بعضى از أحكام كتاب ايمان مىآوريد ؛ و نسبت به بعضى ديگر كافر مىشويد ؟ ! پس پاداش كسى كه از شما چنين كارى را بنمايد ؛ نيست مگر ذلّت و خوارى در حيات دنيا ؛ و در روز قيامت ايشان