ذلِكُمْ فِسْقٌ .
« حرام شد بر شما : مردار ، و خون و گوشت خوك ، و حيوانى كه به نام غير خدا بكشيد ، و حيوانى كه خفه كنند ، و يا با چوب و سنگ و چيز ديگر به آن زنند تا بميرد ، و حيوانى كه از بلندى پرتاب شود ، و حيوانى كه به واسطهء شاخ خوردن از حيوان ديگر بميرد ، و باقى مانده از حيوانى كه سَبُع و درنده آن را خورده است مگر اينكه قبل از مردنش به آن برسيد و آن را ذبح و تذكيه كنيد ! و آن حيوانى كه براى تقرّب به خدايان بر روى سنگ مَعْبَد كشته مىشود . و آن حيوانى كه بهواسطهء تيرهاى قمار به أزْلْام به قمار گذاشته مىشود ؛ اين كار فسق است . »
و سپس آيه مورد بحث را كاملًا بدين منوال و ترتيب ذكر كرده است كه :
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ، وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً .
و پس از اين آيه ، استثناءِ واقع در محرّمات أكل را بدين جمله آورده است كه :
فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
« 1 »
« پس كسى كه در ضرورت افتد ، و در مَجاعه و گرسنگى - نه به جهت نزديكى به ارتكاب گناه - از آن مُحرّمات استفاده كند پس خداوند آمرزنده و مهربان است . »
با ملاحظه و دقّت در صدر و ذيل آيه يعنى :
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ ،
و
فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ
به دست مىآيد كه : اين سخن ، گفتار تمام و كاملى است كه در افادهء مراد و معناى خود به هيچ وجه متوقّف بر جملهء
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ
تا
وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً
نيست . و در افادهء معنى بعينها مانند آياتى است كه در سورهء بقره و انعام ، و نَحْل وارد شده ، و محرّماتِ طعام را چه از نظر جملهء مستثنى منه و چه از نظر جملهء استثنائيه بيان كرده است .
در سورهء بقره : آيه اين طور است :
إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ
و استثناء آن اين طور است :
فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
« 2 »
هامش
( 1 ) - آيه 173 ، از سورهء 2 : بقره .
( 2 ) - آيه 145 ، از سورهء 6 : انعام .