را به تمام توصيف نمايد در حالى كه آن نعمت مشوب به نقمت است ؟ و يا إخبار از رضاى خود به صورت اسلامى دهد كه معنايش اينطور است ؟ در صورتى كه مىفرمايد :
وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً
. « 1 »
« و هيچگاه سنّت من قرار نگرفته است كه گمراه كنندگان را بازوى توانا و يار و معين خود بگردانم . » و دربارهء منافقين و دين و روش آنها گويد :
فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يَرْضى عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ .
« 2 »
« اى مسلمانان اگر از آنها خوشنود و راضى شويد ، پس خداوند هيچگاه از گروه فاسق راضى نمىشود . » و نيز گويد :
سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ .
« 3 »
« به حال ايشان تفاوتى ندارد چه تو براى آنها طلب مغفرت بكنى يا نكنى هيچگاه خداوند آنها را نمىآمرزد ، بدرستى كه خداوند گروه فاسقان را هدايت نمىكند . »
و نيز گويد :
اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ .
« 4 »
« براى ايشان طلب مغفرت بكنى و يا طلب مغفرت نكنى ! اگر هفتاد بار براى ايشان طلب مغفرت بكنى خداوند آنها را نمىآمرزد . »
و علاوه بر اين ، آيه اطلاق دارد ، و اكمال دين ، و اتمام نعمت ، و رضاى خداوند به إسلام را مُقَيد به جهتى غير از جهت ديگر ، مثلًا به جهت ظاهر غير از باطن ، و به صورت غير از معنى نمىكند .
و همانطور كه گفتيم : آيه اكمال دين از مصاديق آيه
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
( آيه استخلاف ) است ، و در آن آيه خطاب و مورد وَعْده ، تمام افراد مسلمين ، اعمّ از آنها به صورت ظاهر نيستند ، بلكه مراد طائفهء مخصوصى از مسلمين هستند كه ظاهر كردارشان با باطن هماهنگ است ، و آنچه از ظاهر
هامش
( 1 ) - آيه 51 ، از سورهء 18 : كهف .
( 2 ) - آيه 96 ، از سورهء 9 : برائت .
( 3 ) - آيه 6 ، از سورهء 63 : منافقون .
( 4 ) - آيه 80 ، از سورهء 9 : برائت .