القُرآنِ آيه لَوْ نَزَلَتْ مِثْلُهَا عَلَينَا مَعْشَر اليهُودِ لاتَّخَذنا اليوْمَ الَّذى نَزَلَتْ فيهِ عَيداً - و هِى قَولُهُ :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
( الاية ) - فقالَ عُمَر : و اللهِ إنِّى لاعْلَمُ اليوْمَ ، وَ هُوَ يوْمُ عَرَفَهُ مِن حِجَّة الودَاعِ . « 1 »
« در قرآن آيهاى است كه اگر بر ما جماعت يهود نازل مىشد آن روزى كه نازل شده بود ، آن را عيد مىگرفتيم و آن آيه :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
است .
عمر گفت : سوگند به خدا من مىدانم روزى را كه نازل شده است ، روز عرفه از « حجّة الوَدَاع است . »
و ابن راهويه و عبد بن حميد ، از أبو العالية با اين لفظ روايت كردهاند كه : در نزد عمر بودند و سخن از اين آيه به ميان آمد ؛ مردى از اهل كتاب گفت : اگر ما مىدانستيم در چه روزى اين آيه نازل شده است آن را عيد مىگرفتيم . عمر گفت : الْحَمد للهِ الَّذى جَعَلَهُ لَنَا عِيداً وَ الْيوْمَ الثّانى ، نَزَلَتْ يومَ عَرَفَة ، وَ يَوْمُ الثَّانِى النَّحْرُ فَأكمَلَ لَنَا الْأمرَ فَعَلِمْنَا أنَّ الْأمْرَ بَعْدَ ذَلِك فِى انتقَاصِ . « 2 »
« حمد خداوند راست كه آن را براى ما عيد گردانيد ؛ و روز دوّم را . اين آيه در روز عرفه نازل شد و روز دوّمش روز عيد قربان بود . خداوند امر را براى ما كامل كرد ، و ما دانستيم كه از اين به بعد اين امر رو به نقصان است . »
و ذيل اين روايت را سيوطى در « الدُّرُّ المنثور » به شكل ديگرى از ابن أبى شيبة و ابن جرير از عنترة آورده است است كه : چون آيه
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
نازل شد و آن در روز اكبر حجّ بود ( روز عيد قربان ) عُمَر گريه كرد . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : چرا گريه مىكنى ! ؟
قَالَ : أبكانِى أنَّا كنَّا فِى زِيادَة مِنْ دِينِنِا فَأمَّا إذْ كمُلَ فَإنَّهُ لَمْ يكمُلْ
هامش
( 1 ) - « الدُّرُّ المنثور » ج 2 ، ص 258 . و « تفسير المنار » ج 6 ، ص 155 . أبو الفتوح رازى در تفسير خود ، طبع مظفرى ج 2 ، ص 98 روايت را بدين گونه نقل مىكند كه : روايت كردهاند از طارق بن شهاب كه او گفت : مردى از جملهء أحبار يهودان به نزديك عمر بن الخطّاب آمد و گفت : آيتى در كتاب شما بر پيغمبر شما فرود آمد كه اگر در كتاب ما بر ما فرود آمدى آن روز عيد گرفتمانى . گفت : آن كدام است ؟ گفت :الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ .عمر گفت : من دانم كه اين آيت كى فرود آمد ، و كجا فرود آمد ، و ما با رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حاضر بوديم و آن روز ما را عيد بود و از پس ما جملهء مسلمانان را عيد است تا به روز قيامت . انتهى . و بنابراين روايت لفظ عرفه در بين نيست و ممكن است مراد از روز عيد همان روز غدير خمّ باشد .
( 2 ) - « الدُّرُّ المنثور » ج 2 ، ص 258 . و « تفسير المنار » ج 6 ، ص 155 . أبو الفتوح رازى در تفسير خود ، طبع مظفرى ج 2 ، ص 98 روايت را بدين گونه نقل مىكند كه : روايت كردهاند از طارق بن شهاب كه او گفت : مردى از جملهء أحبار يهودان به نزديك عمر بن الخطّاب آمد و گفت : آيتى در كتاب شما بر پيغمبر شما فرود آمد كه اگر در كتاب ما بر ما فرود آمدى آن روز عيد گرفتمانى . گفت : آن كدام است ؟ گفت :الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ .عمر گفت : من دانم كه اين آيت كى فرود آمد ، و كجا فرود آمد ، و ما با رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حاضر بوديم و آن روز ما را عيد بود و از پس ما جملهء مسلمانان را عيد است تا به روز قيامت . انتهى . و بنابراين روايت لفظ عرفه در بين نيست و ممكن است مراد از روز عيد همان روز غدير خمّ باشد .