مى رود ، چون تنافى در صورتى است كه نزول در روز عرفه ، و در روز غدير باشد . و أمّا در نزول روز عرفه ، و بيان و ابلاغ آن در روز غدير تنافى نيست .
و امّا آنچه در روايات روز عرفه آمده است كه آيه دلالت دارد بر كمال دين به بيان فريضهء حجّ و مُشابه حجّ ، آن از فهم خود راوى است و مربوط به كتاب و يا بيان معتمدى از جانب رسول اللّه نيست .
بارى شاهد بر اين طريق جمعى كه بين اين دو دسته از روايات نموديم روايتى است كه عياشى در تفسير خود از جعفر بن محمّد بن خُزاعى ، از پدرش روايت مىكند كه از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم كه مىگفت :
لَمَّا نَزَّلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللّه عَلَيه وَ آلِه وَ سَلَّمَ عَرَفاتٍ يوْمَ الْجُمُعَة أتَاهُ جَبْرَئيلِ فَقَالَ لَهُ : إنَّ اللهَ يقْرِئُك السَّلامُ وَ يقُولُ لَك : قُلْ لِامَّتِك :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
بِوَلاية عَلِى بْنِ أَبِى طالبِ ؛ و
أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً
، وَ لَسْتُ أنْزِلُ عَلَيكمْ بَعْدَ هَذَا . قَدْ أَنزَلْتَ عَلَيكمْ الصَّلاة وَ الزَّكاة وَ الصَّوْمَ وَ الْحَجَّ ، وَ هِى الْخَامِسَة ، وَ لَسْتُ أقبَلُ هَذِهِ الأربَعَة إلا بِهَا . « 1 »
« چون رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روز جمعه در زمين عرفات وارد شدند ، جبرائيل به نزد آن حضرت آمد و گفت : خداوند به تو سلام مىرساند و به تو مىگويد : به امّت خود بگو : امروز من دين شما را براى شما به ولايت على بن أبىطالب كامل كردم ، و نعمتم را بر شما تمام نمودم ، و راضى شدم و پسنديدم كه اسلام دين شما باشد ، و ديگر پس از اين من حكمى براى شما نمىفرستم . من براى شما حكم نماز و روزه و زكات و حجّ را فرستادم ، و اين پنجمى از آنها بود . و از اين به بعد من از شما هيچيك از اين چهار چيز را قبول نمىكنم مگر با اين پنجمى كه ولايت است . »
گفتار يهود كه : اگر آيه اكمال دين بر ما نازل مىشد آن روز را عيد مىگرفتيم
از همهء اينها گذشته در آنچه از عُمَر نقل شده است كه اين آيه در روز عرفه نازل شده است اشكال ديگرى است ، زيرا در همهء اين روايات چنين وارد است كه بعضى از أهل كتاب - و در بعضى وارد است كه كعْب « 2 » - به عمر گفتند : إنَّ فى
هامش
( 1 ) - « تفسير عياشى » ج 1 ، ص 293 . و اين حديث را نيز در « تفسير برهان » ج 1 ص 444 ؛ و در « بحار الأنوار » طبع كمپانى ج 9 ، ص 306 آورده است .
( 2 ) - « الدُّرُّ المنثور » ج 2 ، ص 258 .