لَكُمْ دِينَكُمْ
بوده باشد . فعليهذا آيه إكْمَال حتماً بعد از تشريع ولايت نازل شده است ، و نمىتواند روز عرفه باشد . و بدين جهت نيز رواياتى كه منافى نزول آن در روز غدير است خود به خود بواسطهء مخالفت مضمون آن با كتاب از درجهء اعتبار ساقط مىشود .
ممكن است نزول آيه ولايت در روز عرفه و تبليغش در روز غدير است
و ليكن در اينجا نكتهاى است كه تنبيه بر آن لازم است و آن اينست كه : تدبّر و دقّت در دو آيه شريفه ، يعنى آيه :
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ
و آيه :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي ، وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً ،
و تدبّر و دقّت در أحاديث وارده از شيعه و عامّه در تفسير اين دو آيه ، و همچنين در روايت متواترهء غدير ، و نيز دقّت و تدبّر در اوضاع داخلى مجتمع اسلامى در آخر زمان حيات رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، و بحث عميق در خصوصيات و كيفيات آن ، براى شخص باحث و كنجكاو در تاريخ و حديث و تفسير قطع و يقين ايجاد كند كه : امر ولايت و وجوب و تشريع آن قبل از روز غدير به فاصلهء چند روز نازل شده بود و ليكن پيامبر در اظهار آن ، از مردم در خوف و نگرانى بود و مىترسيد كه آن را تلقّى به قبول نكنند ، و نيتهاى خود را دربارهء پيامبرى آن حضرت بگردانند و سوء قصد بنمايند ، و بنابراين امر دعوت اختلال مىپذيرفت ؛ فلهذا پيوسته تبليغ آن را براى مردم از اين روز به آن روز مُحَوَّل مىنمود تا در روز غدير آيه
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ
نازل شد ، و مهلت را قطع كرد و انتظار را بريد .
و بنابراين جايز است كه خداوند سبحانه و تعالى قسمت عظيمى از سورهء مائده را كه در آن آيه
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
بوده باشد ، با ضميمهء امر ولايت و تشريع آن ، همه را در روز عرفه نازل فرموده باشد ، و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تبليغ آن را براى مردم تا روز غدير به تأخير انداخته باشند ، و پيامبر آيه إكمال را در روز عَرَفه تلاوت كرده باشند .
و امّا اشتمال بعضى از روايات بر آنكه آيه إكمال در روز غدير نازل شد ، بعيد نيست كه مراد تلاوت اين آيه مقارن با تبليغ امر ولايت توسّط رسول اللّه بوده باشد ، زيرا آيه اكمال در شأن ولايت است .
و بنابراين جمع بين اين دو دسته از روايات - روايات وارده در نزول آيه إكمال در روز عرفه و روايات وارده در نزول آن در روز غدير - مىشود و تنافى از بين