نمى يافتند ، امور طبق مرام آنها مىگذشت ، و بعد از خوف و ترس ، پروردگار عالم براى آنها امن و ايمنى قرار داد به طورى كه خداوند را بتوانند بدون شائبهء شرك عبادت كنند .
اين احتمال نيز درست نيست ، زيرا مشركين عرب اگرچه بعد از نزول سورهء برائت و طى شدن بساط شرك از جزيرة العرب و برافتادن رسوم و عادات جاهليت ، از تسلّط بر مسلمين و برانداختن آئين ايشان مأيوس شدند و ليكن هنوز دين إسلام كامل نشده بود ، و بسيارى از احكام و فرائض و از جملهء آنها همين سورهء مآئده بعد از سورهء برائت نازل شد . و ذكر شد كه همگى اتّفاق دارند كه سورهء مائده در آخر زمان حيات رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شده است . و در اين سوره بسيارى از احكام حلال و حرام و حدود و قصاص است . و محصّل سخن آنست كه : هيچ راهى نداريم كه بتوانيم معناى اليوْم را در آيه شريفه به معناى زمان واسع كه مناسب مفاد آيه در ابتداء نظر باشد ، همانند زمان ظهور دعوت إسلام ، و همانند زمان پس از فتح مكّه ، و يا بعد از نزول آيات برائت بگيريم ؛ و ناچار بايد بگوئيم مراد از الْيَوْم ( امروز ) روز نزول خود آيه است .
و آن روز ، روز نزول سوره است در صورتى كه
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ ،
در وسط آيه حرمت أكل نازل شده و به حسب معنى مرتبط به آن باشد ، و يا بعد از نزول سورهء مائده در اواخر زمان رسول اللّه نازل شده ، و سپس در اينجا قرار دادهاند به قرينهء گفتار خدا :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ .
آيا اين روز بخصوص ، روز فتح مكّه است ، و يا روز نزول سورهء برائت است ؟ ! همان اشكالاتى كه در سابق براى احتمال دوّم و سوّم ذكر كرديم بعينها در اينجا جارى است .
آيا اين روز ، روز عرفه از حجّة الوداع است ، همچنان كه بسيارى از مفسّران عامّه بر آن رفتهاند و در بعضى از روايات نيز وارد شده است ؟ در اين صورت معنى و مفهومى از يأس كفّار دستگير نمىشود . زيرا اگر مراد از يأس از دين مسلمين ، يأس مشركين قريش باشد كه ديگر نمىتوانند بر دين مسلمين غلبه كنند ، اين معنى در روز فتح مكّه در سنهء هشتم حاصل شد نه روز عرفه سنهء دهم . و اگر مراد يأس مشركين همهء عربستان باشد ، آن يأس در روز نزول سورهء برائت حاصل شد كه در سنهء نهم از