به تأخير انداخته بود - . پيغمبر طىّ مراحل مىكردند تا به غدير خم كه تا جحفه سه ميل فاصله دارد رسيدند ، و در اين هنگام كه پنج ساعت از روز مىگذشت ، جبرئيل با تندى و شدّت و زجر و تضمين عصمت از جانب خداوند نازل شد ، و گفت : اى محمّد ! خدايت سلام مىرساند و مىگويد :
« يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ »
فى علىّ
« وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ »
.
أوائل قوم در اين وقت نزديك جحفه بودند ، پيامبر دستور داد كه مراجعت كنند ، و كسانى كه از عقب مىرسيدند ، توقّف نمايند ، تا آنكه على را در اين محلّ به عنوان ولايت و إمامت معرّفى كند ، و بگويد كه خداوند او را علم براى مردم قرار داده ، و تضمين عصمت كرده است .
منادى از جانب رسول الله ندا در داد : الصّلاة جامعة ، و به طرف راست جادّه ، همانجائى كه بعدا مسجد غدير ساختهاند منحرف شد . پيامبر دستور داد زير درختها را پاك كردند ، و از حجاره و سنگ به صورت منبر برآوردند ، پيامبر بر فراز آن رفت و شروع كرد به خواندن خطبه .
اين خطبه بسيار مفصّل است ، و رسول خدا پس از حمد و ثناى حضرت أحديّت سبحانه و تعالى به طور كافى و شافى مطالب را بيان مىكند ، و حقيقت دين و روح ايمان را نشان مىدهد ، و با آيات قرآن به عنوان استشهاد دليل مىآورد ، و از ولايت و روح إمامت ، و عدم انفكاك آن با قرآن كريم به طور مشروح سخن مىگويد ، و با خطاب به مردم به لفظ معاشر النّاس در پنجاه و چهار مورد ، و به لفظ أيّها النّاس در يك مورد ، آنان را مخاطب مىسازد ، و إقرار و اعتراف مىگيرد ، و محاجّة مىفرمايد ، بطورى كه همگى اقرار و اعتراف مىنمايند .
و ما به جهت مراعات مقام از ذكر خصوصيّات آن در اينجا خوددارى كرديم ، و طالبان مىتوانند به « احتجاج طبرسى » طبع نجف ج 1 ، از ص 66 تا ص 84 ، و يا به « بحار الأنوار » طبع كمپانى ج 9 ، از ص 224 تا 228 مراجعه كنند .
مجلسى بعد از نقل اين خطبه گويد : در كتاب « كشف اليقين » ، از أحمد بن محمّد طبرى كه از علماء مخالفين است ، آورده كه او در كتاب خودش از محمّد بن أبى بكر بن عبد الرّحمن ، از حسن بن على أبى محمّد دينورى ، از