به خود او سزاوارترم پس على به او از خود او سزاوارتر است » . و به اين معنى حافظ أبو الفرج يحيى بن سعيد ثقفى إصفهانى در كتاب خود مسمّى به « مرج البحرين » تصريح كرده است ، چون او اين حديث را به مشايخ خود إسناد داده است و در آن گفته است : رسول خدا صلّى الله عليه ( و آله ) و سلّم دست على عليه السّلام را گرفت و گفت : من كنت وليّه و أولى به من نفسه فعلىّ وليّه . پس معلوم مىشود كه همهء معانى راجع به وجه دهم است . و ديگر از شواهد اين معنى قول رسول خداست كه فرمود : أ لست أولى بالمؤمنين من أنفسهم ؟ و اين نصّ صريح است در اثبات امامت او ، و لزوم طاعت از او . و همچنين گفتار رسول خدا صلّى الله عليه ( و آله ) و سلّم كه : و أدر الحقّ معه حيثما دار و كيفما دار ! « خدايا حقّ را با على به حركت و گردش درآور هر جا كه على مىگردد و حركت مىكند ، و به هر كيفيّتى كه على حركت مىكند » ! و اين گفتار از رسول خدا به إجماع امّت است . آيا تو نمىبينى كه علماء اسلام استنباط احكام طاغيان و متعدّيان را در واقعهء جمل و واقعهء صفّين از همين حديث نمودهاند » « 1 » .
[ بيان محمّد بن طلحهء شافعى در معانى مولى ]
محمّد بن طلحهء شافعى بعد از ذكر حديث ولايت غدير و شأن نزول آيه تبليغ از « أسباب النّزول » واحدى هفت معنى براى كلمهء مولى ذكر كرده است . او گويد : « گفتار رسول خدا در غدير خمّ : من كنت مولاه فعلىّ مولاه مشتمل بر لفظ من است و لفظ من براى إفادهء معناى عموم وضع شده است . و بنابراين مفادش گواهى شود كه : هر كس كه رسول خدا مولاى اوست علىّ بن أبي طالب مولاى اوست . و نيز مشتمل بر لفظ مولى است . و اين لفظ براى معانى عديدهاى استعمال مىشود و در قرآن آمده است . بعضى اوقات به معناى أولى است كه خداوند در حقّ منافقين مىگويد : مأواكم النّار هى مولاكم « 2 » « جايگاه شما آتش است ، و آتش مولاى شماست » ! يعنى آتش به شما أولى و سزاوارتر است .
و گاهى به معناى ناصر است ، خدا مىفرمايد :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ /
« 3 » « اينست كه خداوند حقّا مولاى كسانى است كه
هامش
( 1 ) - « تذكرة خواصّ الامّة » ص 19 و ص 20 .
( 2 ) - آيه 15 ، از سورهء 57 : حديد .
( 3 ) - آيه 11 ، از سورهء 47 : محمّد صلى الله عليه و آله .