خانهء خدا بجا آورد ، و يا آنكه عمره را انجام دهد ، باكى بر او نيست كه بين اين دو كوه سعى كند ، و هر كس متصدّى كار خير شود خداوند شكر گزار و به كار او داناست . « 1 »
[ كيفيَّت طواف و سعى رسول الله صلَّى الله عليه و آله و سلَّم ]
آنگاه فرمود : أبدأ بما بدأ اللّه « 2 » . « من ابتدا مىكنم از صفا كه خداوند هم در كلام خود به صفا ابتدا نموده است » . و از صفا بالا آمد بطورى كه خانهء خدا ديده مىشد ، روى خود را به بيت اللّه نموده ، و سه بار گفت : اللّه أكبر اللّه أكبر اللّه أكبر و پس از آن تهليل گفت و سپس گفت : لا إله إلّا اللّه وحده لا شريك له ، له الملك و له الحمد ، يحيى و يميت ، و هو على كلّ شىء قدير ، لا إله إلّا اللّه وحده ، أنجز وعده ، و نصر عبده ، و هزم الأحزاب وحده . و سپس دعا كرد و پس از آن ، دو بار مثل آنچه را كه از تكبير و تهليل و دعا بر زبان جارى كرده بود بر زبان جارى كرده كه مجموعا سه بار شد .
آنگاه از صفا پايين آمده و به سمت مروه حركت كرد ، تا موقعى كه قدمهايش در رفتن مستقرّ شد در ميان وادى و بطن مسيل « 3 » شروع كرد بطور رمل ( قدم رو ) راه رفتن تا آنكه از بطن مسيل چون بالا آمد بطور راه رفتن عادى حركت كرد تا به مروه رسيد .
رسول خدا از مروه بالا رفت تا خانهء خدا ديده مىشد و روى خود را به بيت
هامش
( 1 ) - از « صحيح مسلم » در شأن نزول اين آيه آمده است كه مهاجرين در زمان جاهليّت كه مىخواستند حجّ كنند ، تلبيهء خود را از نزد دو بتى كه در ساحل شطّ دريا بودند ، و أساف و نائلة نام داشتند ، مىگفتند و پس از آن مىآمدند ، و بين صفا و مروه طواف مىكردند و بعد از آن سر مىتراشيدند ، چون اسلام آمد ، مهاجرين ناپسند داشتند كه بين صفا و مروه طواف كنند زيرا كه آن را از آداب جاهليّت مىپنداشتند ، خداوند اين آيه را فرستاد : إنّ الصّفا و المروة من شعائر اللّه . و بعضى گفتهاند كه : سبب نزول آيه اين است كه : در دوران جاهليت ، انصار كه مىخواستند حجّ كنند ، تلبيه به نام بت مناة مىگفتند و هر كس كه تلبيه به نام بت مناة مىگفت ديگر بين صفا و مروه طواف نمىكرد ، و چون اسلام آوردند دربارهء اين موضوع از رسول اللّه پرسيدند ، و آيهإِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَفرود آمد « سيرهء حلبيّه » ج 3 ص 295 .
( 2 ) - « سيرهء حلبيّه » ج 3 ص 295 ، و « البداية و النّهاية » ج 5 ص 160 ، و « كافى » ، فروع ، ج 4 ص 249 .
( 3 ) - محلّى كه امروز بين صفا و مروه بوده و بنام مسعى معروف است ، در زمان رسول خدا به صورت يك وادى بوده است كه مقدارى از آن مسيل بوده و سطحش نسبت به ساير نقاط مسير بين صفا و مروه عميقتر بوده است . هروله و حركت رملى رسول اللّه در بطن اين مسيل بوده است .