معرّفى شخصى و شهودى و وجدانى به مقام ولايت و امامت از جانب حق نصب نمود ، و بنا بر اين دين خدا را كامل و نعمت را تمام نمود ، مىتوان استفاده كرد كه وجوب حجّ در سال دهم از هجرت بوده است .
در اين سال از اوّل ماه ذوالقعده حضرت رسول اللّه به أطراف و أعلام از مسلمانان نامهها نوشتند ، و همه را مطّلع و خبردار نمودند كه رسول خدا در اين سال قصد حجّ دارد و عازم حركت به سوى بيت اللّه الحرام است . « 1 »
وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ * لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِيرَ * ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ
. « 2 » « و ندا كن ! و با صداى بلند در بين مردم إعلان كن براى حجّ ! تا به سوى تو پيادگان و بر هر شتر لاغرى ( كه به جهت بعد سفر به لاغرى در آمده است ) از هر راه دورى بيايند * تا بدين وسيله منافع دنيوى و اخروى خود را مشاهده كنند و بيابند ، و خداوند را در روزهاى معلوم ( عيد قربان و سه روز پس از آن ) بر آنچه خداوند به ايشان از گوشت بهيمة الأنعام ( شتر و گاو و گوسفند ) روزى كرده است بخوانند و ياد كنند ، و از آنها به مردم فقير و گرسنه طعام دهند و سپس ( از احرام بيرون آمده ) از آلودگيها و چركها خارج شوند ( ناخن گيرند و موى سر بسترند ) و نذرهاى خود را وفا كنند و بايد كه گرداگرد خانهء قديمى ( بيت الله الحرام ) طواف كنند » .
جمهور از مفسّرين و حسن و جبائى گفتهاند كه اين آيه خطاب به پيغمبر است ، و از امير المؤمنين و ابن عبّاس و أبو مسلم آمده است كه خطاب به حضرت ابراهيم است . « 3 »
هامش
( 1 ) - در « كافى » ، فروع ، ج 4 ص 249 از حضرت صادق عليه السلام وارد است كه : ذكر رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم الحجّ ، فكتب إلى من بلغه كتابه ممّن دخل فى الاسلام أنّ رسول اللّه يريد الحجّ يؤذّنهم بذلك ، ليحجّ من أطاق الحجّ .
( 2 ) - سورهء حج : 22 - آيه 27 تا 29 .
( 3 ) - تفسير « مجمع البيان » ، طبع صيدا ، ج 4 ، ص 80 .