گويند : همهء آن عمرههاى سه گانه در ماه ذوالقعدة الحرام واقع شده است . « 1 » امّا آيا حضرت رسول الله قبل از هجرت حجّ انجام دادهاند ؟ و يا قبل از نبوّت هم حجّ انجام دادهاند ؟ چون حجّ از جملهء شرايع حضرت إبراهيم عليه السّلام است ، و مشركين قبل از اسلام هم در جزيرة العرب بنا به پيروى از سنّت آن حضرت حجّ را با دخل و تصرّفات و تحريفاتى بجاى مىآوردند ، اين مسئله محلّ خلاف است . ابن كثير گويد : رسول خدا قبل از نبوّت و بعد از نبوّت و قبل از هجرت حجّ بجاى مىآوردهاند . « 2 » ابن سعد گويد : از روزى كه رسول خدا به مقام نبوّت برانگيخته شدند ، تا آن روزى كه خداوند ، آن حضرت را به سوى خود برد و قبض روح نمود ، غير از يك حجّ كه همان حجّة الاسلام در سال دهم از هجرت باشد انجام ندادند ، و ابن عباس را ناخوشايند بود كه بگويند : اين حجّ حجّة الوداع است ، و مىگفت : حجّة الإسلام است . « 3 » ابن برهان حلبى شافعى گويد : از وقتىكه رسول الله به مدينه هجرت كردند ، غير از اين حجة الوداع حجّى انجام ندادند ، و امّا قبل از هجرت سه حج بجاى آوردند ، و گفته شده است : دو حجّ و آن دو حجّى است كه انصار مدينه در عقبة با آن حضرت بيعت كردند . و در كلام ابن اثير آمده است كه آن حضرت قبل از هجرت همه ساله حجّ مىكردهاند . و در كلام ابن جوزى آمده است كه آن حضرت قبل از نبوّت و بعد از نبوّت بقدرى حجّ نمودهاند كه حساب آن را غير از خداوند كسى نداند . « 4 » ابن شهرآشوب گويد : بخارى گفته است رسول خدا قبل از نبوّت و بعد از نبوّت بقدرى حجّ نمودهاند كه مقدارش معلوم نيست ، و بعد از هجرت غير از حجّة الوداع حجّ ديگرى را نكردهاند . و جابر بن عبد الله انصارى گفته است : رسول خدا سه حج كردهاند : دو تا قبل از هجرت و يكى بعد از هجرت كه حجّة الوداع
هامش
( 1 ) - « البداية و النهاية » ، ج 5 ص 109 ، از بخارى و مسلم و احمد .
( 2 ) - « البداية و النهاية » ، ج 5 ص 109 .
( 3 ) - « الطبقات الكبرى » ، ج 2 ، ص 173 .
( 4 ) - « سيرهء حلبيّه » ، ج 3 ، ص 289 .